Kota Kinabalu: Hutan paya bakau kini bukan lagi sekadar aset alam sekitar tetapi perlu dimainstreamkan sebagai tonggak ekonomi biru Sabah kata Ketua Konservator Hutan Jabatan Perhutanan Sabah (JPS) Datuk Frederick Kugan.
Berucap pada Forum Ekonomi Biru Asean ke-3 2025 di Pusat Konvensyen Antarabangsa Sabah baru-baru ini Frederick berkata landskap hutan Sabah menyerlahkan peranan strategik paya bakau dalam masa depan ekonomi dan ekologi negeri ini.
“Sabah mempunyai kira-kira 7.4 juta hektar tanah dengan 63 peratus masih berhutan berjumlah kira-kira 4.6 juta hektar.
“Daripada jumlah ini 3.8 juta hektar ialah Hutan Simpanan Kekal dan 3.6 juta hektar ialah hutan simpan dengan 1.9 juta hektar diperuntukkan untuk hutan pengeluaran.
“Manakala 2.012 juta hektar telah digazetkan sebagai Kawasan Perlindungan Sepenuhnya. Di bawah Dasar Hutan Sabah 2018 kita menyasarkan untuk meningkatkan jumlah ini sekurang-kurangnya kepada 30 peratus atau 2.2 juta hektar menjelang 2025,” katanya.
Frederick berkata hutan paya bakau adalah komponen kritikal dalam kerangka pemuliharaan ini.
“Sabah memiliki kawasan paya bakau terbesar di Malaysia meliputi kira-kira 365,642 hektar, iaitu 60 peratus daripada jumlah negara.
“Sebanyak sembilan daripada 10 hektar masih utuh dengan 308,824 hektar digazetkan di bawah tujuh kelas hutan simpan termasuk hutan perlindungan, rizab bakau dan rizab hidupan liar.
“Lagi 60,000 hektar berada di luar perlindungan rasmi tetapi boleh dipelihara pada masa depan,” kata Frederick.
Beliau menyifatkan paya bakau sebagai “tonggak ekonomi bukan sekadar paya di tepi air,” sambil menekankan fungsi menyeluruhnya.
“Paya bakau mampu menyerap karbon sehingga empat kali ganda lebih banyak setiap hektar berbanding hutan lain, menyokong perikanan, melindungi pesisir pantai, menyokong pelancongan serta menyediakan makanan dan mata pencarian untuk komuniti,” katanya.
Paya bakau menjadi tunjang sektor daripada akuakultur dan perhutanan hinggalah kepada eko-pelancongan dan produk hutan bukan kayu.
“Hutan termasuk paya bakau adalah tonggak ekonomi Sabah. Ia menyokong industri, komuniti dan biodiversiti,” tambahnya.
Ketua Konservator itu berkata kerangka dasar Sabah menyokong pemuliharaan paya bakau.
Enakmen Hutan 1968 menyediakan asas undang-undang untuk mengisytiharkan rizab dan menguatkuasakan perlindungan manakala Dasar Hutan Sabah 2018 menetapkan sasaran pemuliharaan dan menggalakkan kepelbagaian hasil melalui pembiayaan karbon, eko-pelancongan dan perhutanan komuniti.
Pelan Tindakan Paya Bakau Sabah 2024–2033 yang baru dilancarkan bertujuan melindungi kawasan bakau terancam, mengukuhkan daya tahan iklim serta melibatkan komuniti dalam pengurusan.
Frederick menekankan Strategi 4 pelan tindakan itu yang menuntut adaptasi dan mitigasi pesisir pantai, zon larangan pembangunan di tepi laut, kesedaran iklim dan daya tahan komuniti berasaskan penyelidikan.
“Ini bukan sekadar tentang pokok; ia mengenai manusia dan sumber kehidupan. Komuniti yang tinggal bersebelahan paya bakau mesti menjadi sebahagian daripada penyelesaian,” katanya.
Sabah mempunyai sejarah panjang pemulihan paya bakau sejak Rancangan Malaysia Kelapan (2003–2008).
Frederick berkata ada kawasan yang terjejas akibat pertanian, infrastruktur atau penerokaan haram dan usaha pemulihan berterusan kini melibatkan rakan antarabangsa termasuk Jepun.
Peluang baharu dalam projek karbon dan pembayaran untuk perkhidmatan ekosistem boleh menyediakan kesinambungan kewangan yang diperlukan untuk pemuliharaan jangka panjang.
Beliau juga memberi amaran tentang ancaman berterusan akibat penukaran kepada ladang, pembangunan infrastruktur, akuakultur tidak mampan, penerokaan haram, penempatan manusia dan perubahan iklim.
“Ancaman ini bukan baharu tetapi ia mengingatkan kita mengapa mainstreaming pemuliharaan dalam semua sektor adalah kritikal,” katanya.
Frederick turut menekankan cabaran kewangan dalam pemuliharaan paya bakau.
“Jabatan Perhutanan memerlukan sekurang-kurangnya RM100 juta setiap tahun untuk menguruskan hutan termasuk paya bakau dan jumlah itu masih belum mencukupi.
“Pemuliharaan itu mahal sebab itu ia mesti mendatangkan hasil. Kita mesti menjadikan paya bakau lebih bernilai jika dibiarkan berdiri daripada ditebang,” tambahnya.
Beliau mengakhiri dengan menyeru semua pihak berkepentingan supaya melihat paya bakau sebagai sebahagian daripada masa depan ekonomi Sabah bukan penghalang pembangunan.
“Pengurusan hutan hari ini bukan lagi hanya tentang kayu balak tetapi tentang kelestarian dan manusia. Membuka peluang ini akan membawa pulangan ekonomi jangka panjang, mengukuhkan daya tahan dan mencipta manfaat berkekalan untuk generasi akan datang demi kebaikan paling ramai,” kata Frederick.
Pembentangan beliau bertajuk “Memainstreamkan Hutan Paya Bakau sebagai Tonggak Ekonomi Biru Negeri” menekankan kepentingan serantau hutan paya bakau sebagai infrastruktur alam sekitar dan aset ekonomi.