PENAMPANG: Tiada yang salah dengan istilah Momogun dan sesetengah pihak boleh terus memanggil diri mereka sebagai Momogun, kata Timbalan Presiden Persatuan Kebudayaan Kadazandusun (KDCA) Datuk Seri Dr Jeffrey Kitingan.
“Itu okey. Bagaimanapun, dari segi institusi, kita harus dipanggil Kadazandusun dengan semua kumpulan sub-etnik sebagai nama bersama,” kata Jeffrey, menyokong seruan abangnya, Huguan Siou dan Presiden KDCA Tan Sri Joseph Pairin Kitingan.
“Perkara terbaik mengenai ini ialah kita boleh hidup bersama. Anda tidak perlu kehilangan apa-apa, sebaliknya memperoleh lebih banyak.
“Perjalanan untuk mencari identiti bersama telah direkodkan dalam sejarah dan kita telah mengamalkannya dalam Kaamatan.
“Melalui dialog ini, kita menerima Kadazandusun sebagai nama kolektif bersama, sambil mengekalkan identiti etnik masing-masing.
“Apa yang perlu kita lakukan ialah memberikan baja dan air supaya pokok itu tumbuh dan berbuah,” katanya.
Terdapat juga gesaan supaya “Momogun” digunakan sebagai nama kolektif dalam borang rasmi yang kini menyenaraikan kumpulan pribumi Sabah sebagai “lain-lain”.
KDCA menulis surat kepada Ketua Menteri pada 3 Julai 2016 dan 7 Dis 2022 bagi memohon istilah Kadazandusun diwartakan sebagai identiti generik rasmi masyarakat berkenaan.
Sehingga 19 Sept 2026, KDCA masih belum menerima keputusan rasmi. Perlembagaan KDCA menyenaraikan 49 komuniti etnik dan sub-etnik di bawah naungannya.
Wakil daripada kira-kira 40 komuniti etnik dan sub-etnik bersetuju pada Dialog Kadazandusun 2026 di Hongkod Koisaan pada 19 Sept untuk dikenali secara kolektif sebagai “Kadazandusun”, sambil mengekal-kan nama, bahasa dan adat masing-masing.
Mereka menandatangani Piagam Perpaduan yang berikrar untuk kekal bersatu.
“Kita bukan di sini untuk bersaing. Kita tidak berniat untuk memaksa sesiapa. Kita berkongsi apa yang diwariskan oleh nenek moyang kita dan apa yang diteruskan oleh pemimpin terdahulu kita,” kata Pairin pada acara itu.
“Apa yang kita raikan sekarang ialah satu destinasi yang telah kita capai, apabila ramai yang menyertai dialog ini menerima Kadazandusun sebagai nama payung masyarakat kita,” kata Pairin.
“Jumlah itu mungkin bertambah kerana sebahagian saudara kita yang tinggal jauh dari bandar atau sekolah mungkin mempunyai nama kumpulan mereka sendiri.
“Kita boleh menghimpunkan tenaga dan pemikiran kita untuk mengukuhkan tekad demi masa depan yang lebih baik,” katanya.
Pairin berkata dialog itu bertujuan membawa masyarakat ke arah perpaduan dan persefahaman, manakala hasilnya dikongsi supaya mereka yang tidak hadir dapat mengikutinya.
Selain itu, beliau berkata semua kumpulan sub-etnik mesti dilibatkan dalam program KDCA sepanjang tahun.
“Kita tidak boleh mengatakan bahawa kita mengadakan satu acara sekali setahun dan kemudian memanggil mereka.
“Mereka mesti dilibatkan dalam semua program kita secara berterusan supaya mereka mempunyai rasa kekitaan.”Turut hadir Timbalan Presiden KDCA Datuk John Anthony yang menyenaraikan kehilangan bahasa ibunda dan kekeliruan identiti sebagai antara cabaran yang dihadapi masyarakat.
“Pencairan budaya dan krisis identiti. Kita sedang menghadapi krisis ini. Kita sendiri tidak tahu apakah nama masyarakat kita,” katanya.
Dialog Kadazandusun itu menghimpunkan 153 peserta daripada 40 komuniti etnik dan sub-etnik.
Peserta menelusuri sejarah bersama identiti berkenaan, membincangkan konsep naungan KDCA dan mendengar bahawa identiti etnik ialah akar, Kadazandusun ialah identiti kolektif dan KDCA ialah naungan institusi.
Empat pencapaian menandakan usaha membina identiti bersama itu, iaitu Persidangan Pertubuhan Kebangsaan Kadazan Bersatu (Unko) yang pertama pada 1961, penggabungan Kadazan dan Dusun pada 1989, persetujuan bahasa dengan Persatuan Dusun Sabah Bersatu pada 1995 dan resolusi 2004.
Sementara itu, 40 komuniti etnik dan sub-etnik yang menandatangani Piagam Perpaduan untuk dikenali secara kolektif sebagai Kadazandusun ialah Bundu, Gana, Idaan, Kimaragang, Kolobuan, Kuijau, Liwan, Lotud, Lundayeh, Malapi, Mangkaak, Murut Binta, Murut Tahol, Murut Paluan, Murut Nabai, Murut Tangala, Paitan, Rumanau, Rungus, Sinobu, Sukang, Sungai, Tatana, Tangara, Tidong, Tobilung, Tombonuo, Tuhawon, Subpan, Tinagas, Tompizos, Luba, Kuizou, Dusun Segamo, Dusun Nunuk Ragang, Begak, Sogilitan, Turavid, Dusun Labuk dan Tompulung.