Kota Kinabalu: Sabah mencatatkan salah satu hasil negeri tertinggi di Malaysia bagi 2023, mencecah RM7.6 bilion, menurut Timbalan Pengarah Jabatan Audit Sabah, Khairul Anuar Amat Johari.
Ketika membentangkan Laporan Ketua Audit Negara dalam seminar bertajuk Integriti dalam Tadbir Urus: Teras Reformasi Perkhidmatan Awam di Pusat Konvensyen Antarabangsa Sabah (SICC), Rabu, Khairul berkata walaupun perbelanjaan negeri turut meningkat, perbelanjaan tersebut selari dengan keupayaan kewangan Sabah.
Beliau menegaskan Sabah tidak menghadapi kekurangan dana untuk mengurus dan melaksanakan pembangunan. Petunjuk utama kekuatan kewangan negeri terletak pada Kumpulan Wang Disatukan berjumlah RM6.756 bilion setakat 31 Disember 2023.
window.googletag = window.googletag || {cmd: []};googletag.cmd.push(function() {googletag.defineSlot('/22826383987/dailyexpress_inline', [1, 1], 'gpt-passback').addService(googletag.pubads());googletag.enableServices();googletag.display('gpt-passback');});Jumlah ini mewakili tunai sebenar yang melibatkan Akaun Hasil Disatukan, Akaun Amanah Disatukan dan Akaun Pembangunan Disatukan.
“Ini bukan defisit; ia mencerminkan jumlah tunai sebenar yang dimiliki Kerajaan Negeri. Sabah menggunakan sistem perakaunan asas tunai, jadi sebarang liabiliti dilaporkan dalam penyata kewangan,” katanya.
Aset Sabah juga berada dalam kedudukan sihat dengan jumlah aset bernilai RM9.1 bilion, pinjaman tertuntut RM1.26 bilion dan hutang awam sebanyak RM2.9 bilion. Pelaburan negeri pula bernilai RM7.9 bilion setakat 2023.
“Kita mungkin ada hutang RM2.9 bilion, tetapi dengan rizab tunai RM6.75 bilion, ia mengesahkan kedudukan kewangan negeri adalah kukuh dan mampan,” katanya.
Laporan Ketua Audit Negara 2023 turut mengesahkan penyata kewangan Sabah memberi gambaran benar dan saksama terhadap kedudukan kewangan negeri ini, dengan Sabah menerima Pendapat Tanpa Teguran – indikator penting dalam amalan rekod yang baik dan pematuhan.
Bagaimanapun, audit turut mendedahkan kelemahan berterusan dalam kawalan dalaman dan pengurusan kewangan di peringkat jabatan dan agensi, antaranya rekonsiliasi akaun yang jarang dilakukan, kelewatan menyediakan dokumen sokongan perbelanjaan, rekod aset dan inventori yang tidak dikemas kini serta pelaporan kewangan yang tidak lengkap.
Ketua Audit Negara menggesa Kerajaan Negeri memperkukuh tadbir urus dengan melaksanakan sistem pemantauan yang lebih menyeluruh dan memperkasa peranan Unit Audit Dalam di peringkat jabatan. Latihan berkala juga disarankan, khususnya dalam pengurusan aset, perolehan dan pematuhan perakaunan.
Audit turut mengenal pasti beberapa isu kritikal, termasuk kelewatan projek, sambungan utiliti yang tidak lengkap dan prestasi lemah syarikat berkaitan kerajaan (GLC).
Khairul berkata antara dapatan penting ialah 2,442 isi rumah luar bandar di Sabah masih belum disambungkan kepada meter air walaupun 12 projek bekalan air luar bandar telah siap setakat Oktober 2023.
Ramai penduduk tidak mampu menanggung kos sambungan antara RM750 hingga RM1,000, terutama di Keningau.
Selain itu, 24 daripada 28 tapak infrastruktur jalur lebar di bawah projek Broadband to General Population (BBGP) di Sabah masih belum diaktifkan sejak siap pada 2013.
Audit mendapati ketiadaan transit IP dan lesen Penyedia Perkhidmatan Rangkaian (NSP) sah sebagai punca utama kegagalan projek ini. Pemeriksaan di Kinabatangan dan Lahad Datu mendapati infrastruktur terbiar, kabel terputus dan peralatan rosak akibat tiada penyelenggaraan.
Skim Pembetungan Beaufort, yang sepatutnya siap pada Disember 2018, tertangguh selama 1,276 hari dan masih belum siap sehingga Jun 2022.
Walaupun kemajuan fizikal mencecah 95 peratus, audit mendapati kerosakan struktur serius di tapak loji rawatan akibat mendapan tanah termasuk lantai yang runtuh serta tangga dan tembok penahan yang beralih.
Projek perumahan di Kampung Sook, Keningau yang siap pada Januari 2020 juga belum diduduki kerana ketiadaan Sijil Kelayakan Menduduki (OC), dengan keadaan rumah yang sudah rosak termasuk pintu dan tingkap yang hilang serta cat yang pudar.
