Ketahui Jenis-Jenis Kumpulan Darah Yang Paling Jarang Ditemui Di Dunia

“Macam mana kalau saya perlukan darah dan tak ada orang lain yang serasi?”

Ketahui Jenis-Jenis Kumpulan Darah Yang Paling Jarang Ditemui Di Dunia. Inilah realiti yang dihadapi oleh mereka yang memiliki darah jenis jarang jumpa, sesuatu yang mungkin kita tak pernah fikirkan, tapi sangat penting dalam dunia perubatan.

Apa Maksud ‘Darah Jarang Jumpa’?

Darah jarang jumpa ialah kategori darah yang wujud pada kurang daripada 1 dalam setiap 1,000 individu dalam populasi. Dalam istilah perubatan, ia merujuk kepada darah yang kekurangan antigen tertentu, bahan pada permukaan sel darah merah yang tentukan keserasian untuk pemindahan darah.

Walaupun kita biasa dengar kumpulan darah A, B, AB dan O serta faktor Rh+ atau Rh-, sebenarnya terdapat ratusan antigen lain yang boleh buat darah seseorang diklasifikasikan sebagai ‘jarang’.

Senarai Jenis Darah Jarang Jumpa

Berikut antara jenis darah yang tergolong dalam kategori ini:

• Rh17-:
  • Rh17 ialah salah satu kumpulan darah paling jarang dalam sistem Rhesus. Ia juga dikenali sebagai fenotip -D-/-D-, bermaksud sel darah merah individu ini hanya mempunyai antigen D dan langsung tiada antigen C, c, E atau e. Disebabkan kekurangan antigen Rh biasa ini, individu dengan Rh17 boleh menghasilkan antibodi terhadap kebanyakan darah biasa, menjadikan pemadanan darah sangat mencabar – mereka hanya boleh menerima darah daripada penderma Rh17 yang sepadan.
  • Di Malaysia, Rh17 sangat jarang. Namun, di Sarawak, ia pernah ditemui dalam kalangan etnik Bidayuh. Menurut Hospital Umum Sarawak (HUS), fenotip ini ditemui dalam kalangan masyarakat Bidayuh. Dalam satu kajian ke atas 508 penderma darah di HUS, seorang penderma Bidayuh dikesan memiliki Rh17 (~0.2% daripada keseluruhan sampel), mewakili kira-kira 2.3% daripada 43 sampel Bidayuh.
• Rh-null (‘Darah Emas’):
  • Rh-null adalah kumpulan darah paling jarang di dunia kerana langsung tiada antigen Rh pada sel darah merah – tiada D, C, c, E, atau e. Sejak pertama kali ditemui pada tahun 1961, hanya 43 individu yang dikenal pasti memilikinya di seluruh dunia.
  • Di Malaysia, hanya satu kes pernah dilaporkan – seorang wanita dari Terengganu, dikesan sekitar tahun 2021 ketika menderma darah secara rutin. Darahnya kini disimpan oleh Pusat Darah Negara untuk kegunaan khas.
• Bombay (phenotip HH) & Parabombay:
  • Fenotip darah Bombay (hh atau Bombay Oh) amat jarang dan boleh dikelirukan dengan darah jenis O kerana ketiadaan antigen H, A, dan B pada sel darah merah. Bagaimanapun, darah mereka mengandungi antibodi terhadap antigen H, A dan B – menjadikan transfusi mencabar.
  • Para-Bombay pula ialah varian di mana antigen H tidak terdapat pada sel darah merah, tetapi individu masih menghasilkan sedikit antigen H dalam cecair badan seperti air liur. Kumpulan darah ini dianggarkan wujud pada kadar 4 dalam sejuta orang di dunia.
• Fenotip RzRz (DCE/DCE):
  • Fenotip ini berlaku apabila seseorang mewarisi alel RZ (menghasilkan antigen D, C dan E) daripada kedua-dua ibu bapa. Darah ini tidak mempunyai antigen c dan e, jadi individu dengan RzRz boleh menghasilkan antibodi terhadap antigen tersebut.
  • Di Sarawak, penderma RzRz memang jarang ditemui. Pada Mac 2025, Hospital Umum Sarawak membuat hebahan mencari penderma RzRz jenis B positif bagi seorang pesakit talasemia. Encik Hazman Jeredi, seorang penderma darah RzRz dari Kuching, tampil dan menderma. Kes ini menunjukkan pentingnya penderma darah jarang, walaupun jumlahnya kecil, mereka boleh menyelamatkan nyawa.
• Fenotip Kidd Jk3:
  • Dalam sistem darah Kidd, individu yang tidak memiliki antigen Jka dan Jkb dikenali sebagai fenotip Kidd null (Jka-negatif Jkb-negatif), dan mereka juga tiada antigen Jk3. Ini membolehkan mereka menghasilkan antibodi anti-Jk3, yang boleh menyebabkan reaksi teruk semasa transfusi atau masalah pada bayi baru lahir.
  • Satu kajian di Hospital Umum Sarawak pada tahun 2015 ke atas 250 penderma darah mendapati 7 orang (2.8%) memiliki fenotip Kidd null. Menariknya, kesemua mereka ialah dari kaum Melayu Sarawak, menunjukkan kadar kira-kira 7.3% dalam kalangan penderma Melayu – tertinggi yang pernah dilaporkan di Malaysia.

Bagaimana Darah Jarang Jumpa Dikesan?

Pengesanan boleh berlaku melalui tiga cara:

1. Semasa pendermaan darah rutin
2. Ujian darah di hospital untuk pesakit
3. Ujian antenatal bagi ibu mengandung

Maklumat penderma darah jenis jarang ini akan disimpan dalam National Rare Blood Registry untuk tujuan kecemasan.

Kenapa Darah Ini Sangat Penting?

Apabila seseorang dengan darah jenis jarang terlibat dalam kemalangan, menjalani pembedahan besar atau mengandung, mencari penderma serasi boleh menjadi perlumbaan dengan masa. Tanpa darah yang serasi, nyawa boleh terancam. Disebabkan itu, darah jenis jarang biasanya dibekukan dan disimpan sehingga 10 tahun.

Bagaimana Anda Boleh Membantu?

Jika anda disahkan mempunyai darah jenis jarang:

• Daftar dengan pusat darah kebangsaan
• Derma darah secara berkala
• Bersedia dihubungi pada bila-bila masa

Mungkin bagi anda ia sekadar satu sesi derma darah. Tapi bagi seseorang yang menunggu padanan darah yang sempurna, ia adalah peluang kedua untuk hidup.

Sumber Rujukan:

1. Jabatan Perkhidmatan Transfusi, Hospital Umum Sarawak. (2021). Penderma darah Rh17 bantu ibu mengandung selamat bersalin. Laporan media tempatan.
2. Pusat Darah Negara. (2021). Wanita Malaysia berdarah Rh-null pertama di negara ini. Berita Harian.
3. Wong, C. F., et al. (2015). Serological identification of rare Rh phenotype (-D-/-D-) in Sarawak native population. Asian Journal of Transfusion Science, 9(2), 210–214.
4. Yusof, N., & Hassan, R. (2016). Kidd blood group phenotype among blood donors in Sarawak. Malaysian Journal of Pathology, 38(1), 49–55.
5. Lim, S. H., et al. (2014). Distribution of Rhesus phenotypes among Malaysian Iban and Bidayuh ethnic groups. Transfusion Medicine, 24(3), 192–198.
6. Nurhafiza, N. H., et al. (2020). Para-Bombay blood phenotype: A case report in Kelantan. Malaysian Journal of Medical Sciences, 27(4), 120–123.