KONFLIK geopolitik di Asia Barat, khususnya melibatkan Iran, Amerika Syarikat dan sekutu serantau, bukan sekadar isu hubungan antarabangsa. Ia kini menjadi pemacu utama ketidakstabilan ekonomi global yang memberi kesan langsung kepada negara seperti Malaysia.
Rantau ini memainkan peranan penting sebagai pusat pengeluaran dan laluan utama perdagangan minyak dunia. Setiap kali ketegangan meningkat, kesannya tidak terhenti di peringkat geopolitik, tetapi merebak ke seluruh sistem ekonomi melalui harga tenaga, kos logistik dan tekanan inflasi.
Apa yang sedang berlaku hari ini bukan sekadar krisis minyak. Ia memperlihatkan kerentanan struktur ekonomi global dan bagaimana negara seperti Malaysia masih terdedah kepada kejutan luar.
Daripada konflik kepada tekanan ekonomi global
Sejarah menunjukkan bahawa konflik di Asia Barat hampir sentiasa berkait rapat dengan kejutan harga minyak. Krisis Minyak 1973, Revolusi Iran 1979 dan Perang Teluk 1990 hingga 1991 membuktikan bahawa gangguan bekalan atau jangkaan risiko sahaja sudah mencukupi untuk melonjakkan harga tenaga.
Pasaran minyak hari ini bukan hanya bertindak balas kepada gangguan sebenar, tetapi juga kepada persepsi risiko.
Dalam situasi semasa, risiko utama bukan sahaja pada pengeluaran, tetapi juga pada laluan strategik seperti Selat Hormuz yang mengendalikan kira-kira satu perlima bekalan minyak dunia. Sebarang gangguan di laluan ini berpotensi mencetuskan lonjakan harga yang besar dan berpanjangan.
Kesan ini kemudian mengalir ke seluruh ekonomi. Kos tenaga meningkat, kos pengeluaran dan logistik naik, dan akhirnya harga barangan serta perkhidmatan turut meningkat. Dalam keadaan tertentu, ekonomi global boleh berdepan dengan stagflasi, iaitu inflasi tinggi dalam keadaan pertumbuhan yang perlahan.
Gangguan sistemik rantaian bekalan
Kesan krisis ini tidak terhad kepada sektor tenaga. Ia turut memberi tekanan kepada rantaian bekalan global secara menyeluruh.
Kenaikan harga tenaga meningkatkan kos input industri, termasuk baja yang bergantung kepada gas asli. Lonjakan ini telah menyebabkan harga baja meningkat secara mendadak di pasaran global.
Di Malaysia, kesannya mula dirasai apabila pengeluar baja tempatan berdepan kenaikan kos bahan mentah antara 100 hingga 150 peratus dalam tempoh singkat. Memandangkan baja menyumbang sebahagian besar kos pengeluaran pertanian, tekanan ini dijangka akan diterjemahkan kepada kenaikan harga makanan dalam tempoh beberapa bulan akan datang.
Selain sektor makanan, gangguan ini turut memberi kesan kepada industri strategik negara. Malaysia sebagai hab penting dalam rantaian bekalan semikonduktor global terdedah kepada risiko gangguan bekalan bahan seperti helium. Sekiranya berlarutan, ia boleh menjejaskan pengeluaran serta kedudukan industri berteknologi tinggi negara.
Keadaan ini menunjukkan bahawa krisis semasa bukan lagi isu satu sektor, tetapi melibatkan keseluruhan sistem ekonomi.
Malaysia di persimpangan tekanan global dan dasar domestik
Sebagai ekonomi terbuka, Malaysia tidak dapat mengelak daripada kesan ini.
Walaupun negara mendapat manfaat daripada peningkatan hasil minyak, tekanan terhadap ekonomi domestik tetap ketara. Kos import meningkat, khususnya petroleum bertapis dan makanan, manakala ketidaktentuan global memberi kesan kepada pelaburan dan kestabilan mata wang.
Cabaran sebenar terletak pada bagaimana tekanan global ini berinteraksi dengan dasar domestik.
Langkah rasionalisasi subsidi bahan api, termasuk kenaikan harga diesel, telah mempercepatkan pemindahan tekanan global ke dalam ekonomi tempatan. Dari sudut fiskal, langkah ini penting. Namun dalam keadaan harga global yang tidak stabil, ia meningkatkan beban kepada rakyat dan perniagaan.
Isunya bukan sama ada subsidi perlu dirasionalisasikan, tetapi bila dan dalam keadaan ekonomi yang bagaimana ia dilaksanakan.
Apabila tekanan sampai kepada rakyat
Kesan akhirnya dirasai secara langsung oleh rakyat. Kenaikan harga bahan api meningkatkan kos pengangkutan, yang kemudiannya diterjemahkan kepada kenaikan harga makanan dan barangan asas.
Dalam masa yang sama, kenaikan kos input pertanian seperti baja mempercepatkan lagi tekanan terhadap harga makanan.
Golongan berpendapatan rendah paling terkesan kerana sebahagian besar pendapatan digunakan untuk keperluan asas. Namun kini, tekanan yang sama semakin dirasai oleh golongan pertengahan.
Dalam konteks ini, jurang pelaksanaan subsidi bersasar masih ketara, khususnya dalam sektor tidak formal serta dalam kalangan perusahaan mikro, kecil dan sederhana, koperasi dan pemain logistik yang menjadi tulang belakang rantaian bekalan makanan.
Keperluan untuk mempercepat bancian ekonomi sektor tidak formal juga menjadi semakin mendesak bagi memastikan dasar dapat disasarkan dengan lebih tepat dan berkesan.
Dilema dasar dan keperluan intervensi strategik
Kerajaan kini berdepan dilema antara kemampanan fiskal dan perlindungan rakyat.
Rasionalisasi subsidi diperlukan untuk mengurus kewangan negara, namun tekanan kos sara hidup memerlukan intervensi yang berhati-hati. Pendekatan berperingkat amat penting bagi mengelakkan kejutan harga yang mendadak kepada ekonomi.
Dalam masa yang sama, hasil tambahan daripada sektor minyak perlu dimanfaatkan secara strategik sebagai penampan sementara untuk mengurangkan kesan jangka pendek kepada rakyat.
Langkah seperti memperluaskan liputan subsidi bersasar, menyokong sektor logistik dan PMKS, serta memperkukuh penguatkuasaan terhadap pencatutan perlu diberi keutamaan.
Dalam keadaan tertentu, langkah sokongan tambahan seperti moratorium bersasar, subsidi upah dan bantuan langsung kepada perniagaan kecil juga wajar dipertimbangkan bagi memastikan kelangsungan ekonomi domestik.
Membina ekonomi yang lebih tahan
Krisis ini memberi satu pengajaran yang jelas. Malaysia tidak lagi boleh bergantung kepada model ekonomi yang hanya menumpukan kepada pertumbuhan, tetapi perlu membina ekonomi yang lebih tahan terhadap kejutan luar.
Ini termasuk memperkukuh keselamatan tenaga, mengurangkan kebergantungan kepada import petroleum bertapis, serta mempertimbangkan pembinaan simpanan minyak strategik pada skala yang mencukupi bagi menghadapi gangguan bekalan global.
Dalam masa yang sama, keterjaminan makanan perlu dilihat sebagai isu utama ekonomi negara. Pelaburan dalam pengeluaran domestik, logistik dan rantaian bekalan perlu diperkukuh bagi mengurangkan kebergantungan kepada faktor luar.
Yang lebih penting, dasar ekonomi perlu direka untuk menyerap kejutan, bukan sekadar bertindak selepas krisis berlaku.
Justeru, Penubuhan Majlis Perundingan dan Intervensi Ekonomi Negara yang dicadangkan oleh Dr Ahmad Samsuri Mokhtar adalah langkah penting bagi memastikan kestabilan ekonomi, meningkatkan keyakinan pelabur dan mengutamakan kepentingan rakyat dan negara.
Kesimpulan
Konflik di Asia Barat bukan sekadar krisis geopolitik, tetapi ujian terhadap ketahanan struktur ekonomi negara.
Ia menunjukkan bahawa Malaysia masih terdedah kepada kejutan luar yang akhirnya diterjemahkan kepada tekanan kos sara hidup rakyat.
Dalam semua keadaan, sama ada konflik berlarutan atau terkawal, Malaysia tetap akan terkesan dan perlu bersedia.
Persoalannya bukan lagi sama ada krisis akan berlaku, tetapi sejauh mana negara mampu menghadapinya.
Malaysia memerlukan pendekatan ekonomi yang lebih seimbang, yang bukan sahaja mengejar pertumbuhan tetapi juga memastikan kestabilan dan kesejahteraan rakyat.
Jika tidak, setiap krisis global akan terus menjadi tekanan dalam kehidupan harian rakyat.
*Dr Haim Hilman Abdullah ialah Pengerusi, Lajnah Ekonomi & Pembangunan Usahawan Pas Pusat/Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri Kedah (Pegerusi Jawatankuasa Industri & Pelaburan, Pengajian Tinggi dan Sains, Teknologi & Inovasi)
