PAGI di Kuala Lumpur sama seperti bandar besar di negara ini. Ia bermula dengan satu pemandangan yang hampir ritual. Enjin dihidupkan, pintu pagar dibuka dan kereta mula bergerak perlahan berbaris menuju arus trafik yang panjang.
Kita memanggilnya trafik. Namun dalam bahasa ekonomi, ia sebenarnya pembakaran tenaga secara besar-besaran.
Minggu ini, perjalanan ke pejabat itu terasa sedikit 'berat'. Bukan kerana radio memutarkan lagu yang membosankan, tetapi kerana berita dari langit Asia Barat.
Ketegangan antara Iran dan Israel yang melibatkan bayang-bayang Amerika Syarikat bukan sekadar tajuk berita dunia. Ia kini gema yang bakal sampai ke tangki petrol kita.
Perang itu mungkin kelihatan jauh daripada kehidupan harian di Malaysia. Tetapi dalam ekonomi global, jarak jarang benar-benar bermakna.
Perang bergerak melalui tenaga.
Di tengah peta tenaga dunia terdapat Selat Hormuz, laluan sempit yang menjadi salah satu nadi perdagangan minyak global. Sekitar 20 peratus aliran minyak dunia dan hampir satu perlima perdagangan Liquefied Natural Gas global melalui selat ini, menjadikannya antara laluan tenaga paling penting di planet ini.
Setiap kali ketegangan meningkat di kawasan tersebut, pasaran tenaga global segera menjadi gelisah.
Dalam konflik terbaharu, gangguan bekalan minyak dunia dilaporkan mencecah sekitar 8 juta tong sehari iaitu hampir 8 peratus permintaan global, satu kejutan tenaga terbesar dalam sejarah moden.
Apabila angka sebesar itu bergerak di pasaran tenaga, kesannya akhirnya sampai kepada tangki kereta kita.
Setiap kali peluru berpandu dilancarkan atau kapal tangki diancam, pasaran minyak global akan mula gelisah. Di Malaysia, kegelisahan itu diterjemahkan melalui satu kebimbangan yang sangat manusiawi: "Berapakah harga barang dapur minggu depan?"
Di sinilah cadangan bekerja dari rumah (BDR) yang sedang diteliti kerajaan Malaysia perlu difahami dalam konteks yang lebih strategik.
Media tempatan melaporkan bahawa kerajaan sedang menilai kemungkinan pelaksanaan BDR bagi sektor awam susulan ketidaktentuan geopolitik yang boleh memberi tekanan kepada harga tenaga dan kos ekonomi domestik.
Pada pandangan pertama, cadangan ini mungkin kelihatan seperti isu pengurusan pejabat.
Namun sebenarnya ia berkait dengan satu struktur yang sangat asas dalam ekonomi bandar iaitu mobiliti.
Di Malaysia, sektor pengangkutan merupakan pengguna tenaga terbesar negara, menyumbang lebih 35 peratus penggunaan tenaga primer, sebahagian besarnya datang daripada petrol dan diesel bagi kenderaan jalan raya.
Petrol dalam ekonomi moden sebenarnya tidak banyak dibakar di medan perang atau di kilang berat. Ia dibakar di jalan raya dalam perjalanan pergi dan balik kerja, dalam kesesakan trafik dan dalam jutaan kilometer perjalanan rutin yang kita ulang saban hari.
Data kerajaan menunjukkan bahawa 90 peratus rakyat Malaysia menggunakan kurang daripada 200 liter petrol sebulan, dengan purata penggunaan sekitar 83 liter sebulan bagi seorang pemandu.
Angka itu mungkin kelihatan kecil, tetapi apabila berjuta-juta pemandu melakukan perkara yang sama setiap hari, angka kecil itu berubah menjadi statistik tenaga negara.
Di Lembah Klang sahaja, kajian mendapati kesesakan trafik menyebabkan pengguna jalan raya membakar petrol bernilai sekitar RM6.5 hingga RM6.8 bilion setahun, dengan kenderaan yang terperangkap dalam trafik menggunakan kira-kira 2.6 liter petrol setiap jam walaupun tidak bergerak.
Maka apabila konflik di Asia Barat menolak harga minyak global ke atas, tekanan itu akhirnya sampai kepada rakyat biasa melalui kos pengangkutan, harga barang dan beban fiskal kerajaan.
**media[3464228]**
Dalam konteks ini, mengurangkan sebahagian mobiliti harian pekerja, walaupun secara bersasar, boleh menjadi satu bentuk penyesuaian ekonomi yang rasional.
Di rantau Asia Tenggara, negara jiran juga sedang menilai strategi masing-masing dalam menghadapi ketidaktentuan tenaga global.
Singapura menekankan kepelbagaian sumber tenaga dan stok simpanan bahan api sebagai perlindungan terhadap gangguan bekalan.
Thailand pula meningkatkan usaha mendapatkan sumber minyak alternatif bagi mengurangkan risiko kebergantungan kepada kawasan konflik.
Di Indonesia, kerajaan memberi amaran bahawa harga minyak global yang tinggi secara berpanjangan boleh memberi tekanan kepada kedudukan fiskal negara.
Setiap negara kini mencari mekanisme tersendiri untuk menyerap kejutan geopolitik yang berlaku ribuan kilometer jauhnya. Dalam konteks Malaysia, BDR boleh dilihat sebagai salah satu instrumen dalam kerangka ketahanan ekonomi.
Jika dilaksanakan secara bersasar, khususnya bagi sektor pentadbiran, teknologi dan perkhidmatan tertentu, BDR berpotensi mengurangkan sebahagian mobiliti harian pekerja serta sedikit sebanyak menurunkan penggunaan tenaga bandar.
Namun dasar ini juga memerlukan keseimbangan yang teliti.
Sebahagian besar sektor ekonomi masih memerlukan kehadiran fizikal. Antara yang dirujuk ialah industri pembuatan hingga logistik, daripada hospital hingga perladangan.
Maka BDR tidak boleh dilihat sebagai formula menyeluruh untuk seluruh ekonomi, tetapi sebagai instrumen dasar yang digunakan secara strategik mengikut keperluan sektor.
Apa yang sedang berlaku sebenarnya mencerminkan perubahan yang lebih besar dalam cara negara mengurus krisis global. Jika dahulu kejutan tenaga biasanya ditangani melalui subsidi atau kawalan harga semata-mata, kini kerajaan juga menilai semula struktur mobiliti dan cara masyarakat bekerja.
Perang moden tidak lagi hanya berlaku di medan tempur. Ia juga berlaku dalam rantaian bekalan, dalam harga tenaga dan dalam kemampuan sesebuah negara menyesuaikan sistem ekonominya apabila dunia menjadi tidak menentu.
Di satu hujung dunia, kapal tangki minyak bergerak perlahan melalui Selat Hormuz dengan penuh berhati-hati. Di hujung yang lain, seorang pekerja di Kuala Lumpur mungkin hanya membuka komputer riba di meja rumahnya.
Kedua-dua peristiwa itu kelihatan tidak berkait. Namun dalam ekonomi global hari ini, keputusan kecil seperti sama ada seseorang perlu memandu ke pejabat atau bekerja dari rumah boleh menjadi sebahagian daripada strategi negara menghadapi ketidaktentuan geopolitik.
Kerana kadangkala dalam dunia moden, cara paling senyap sebuah negara menghadapi kesan perang bukan dengan menghantar tentera, tetapi dengan mengurangkan jutaan perjalanan kereta setiap pagi.
*Syirfan Indra Mitra Surya Hussin ialah penyelidik dalam bidang media dan komunikasi, dengan kepakaran yang memfokuskan kepada kewartawanan baharu, komunikasi strategik dan industri kreatif