Kota Kinabalu: Malaysia ditubuhkan sebagai sebuah persekutuan yang mana Sabah dan Sarawak menyertainya dengan perlindungan perlembagaan, bukan sebagai wilayah untuk diserap ke dalam negara bangsa berpusat, kata Ahli Dewan Undangan Negeri (Adun) Sungai Sibuga Lisa Hassan Alban.
Beliau berkata, perbezaan itu mesti kekal menjadi asas dalam perbincangan mengenai Perjanjian Malaysia 1963 (MA63), hak petroleum dan kedudukan perlembagaan negeri-negeri Borneo.
Lisa berkata demikian sebagai respons terhadap Episod 207 podcast “Keluar Sekejap”, dengan menyifatkan perbincangan Khairy Jamaluddin dan Muhammad Hafiz Hassan mengenai Akta Kemajuan Petroleum 1974 (PDA 1974) serta hak Borneo berasaskan “premis yang cacat dari segi sejarah dan undang-undang”.
“Sebelum kita membincangkan masa depan negara ini, kita mesti memperbetulkan rekod sejarah dan perlembagaan,” katanya.
Lisa menolak penerapan konsep “negara bangsa” Malaya terhadap pembentukan Malaysia pada 1963.
Beliau berkata Sabah dan Sarawak bukan menyertai negeri-negeri Malaya secara individu seperti Kelantan atau Johor, sebaliknya memasuki persekutuan baharu bersama-sama Persekutuan Tanah Melayu.
“Kita bersetuju kepada Persekutuan Negeri-negeri, bukan Negara Bangsa berpusat.
“Kita bersetuju kepada integrasi, bukan asimilasi,” katanya.
Lisa turut mempertikaikan dakwaan bahawa Sabah dan Sarawak sekadar “diberikan” oleh Britain kerana kedua-duanya belum mencapai kemerdekaan penuh sebelum Malaysia dibentuk.
Beliau berkata kedaulatan British ke atas wilayah berkenaan berakhir dengan pembentukan Malaysia pada 16 Sept 1963, dan menegaskan kemasukan mereka ke dalam persekutuan merupakan sebahagian daripada proses dekolonisasi yang disertai perlindungan perlembagaan.
Mengenai hak petroleum, Lisa mencabar dakwaan Khairy bahawa MA63 tidak menyebut “petroleum”, dengan berhujah bahawa dokumen berkanun berkaitan merujuk kepada “mineral oil” (minyak galian), yang menurutnya merangkumi petroleum.
Beliau merujuk kepada sejarah pengeluaran minyak Sarawak yang bermula sejak 1910, dengan berhujah bahawa adalah tidak tepat untuk mengatakan wilayah Borneo tidak menyedari kepentingan petroleum ketika Malaysia dibentuk.
Lisa turut mempersoalkan perlembagaan PDA 1974, dengan berhujah bahawa Parlimen tidak boleh memindahkan pemilikan sumber yang menurut pandangannya bukan milik Kerajaan Persekutuan sejak awal.
Beliau mendakwa kerangka Darurat susulan 1969 membolehkan pihak berkuasa Persekutuan memintas Dewan-Dewan Undangan Negeri dalam perkara yang melibatkan pelantar benua.
Menurut Lisa, pembatalan Proklamasi Darurat pada 2011 juga harus dipertimbangkan ketika meneliti kedudukan undang-undang semasa.
Beliau juga menolak gambaran bahawa pertikaian undang-undang Sarawak dengan Petronas ketika ini sekadar perbezaan pentadbiran atau bidang kuasa.
Dengan memetik Perkara 74(2) dan Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan, Lisa menegaskan negeri-negeri masih mempunyai kuasa perlembagaan dalam perkara berkaitan permit dan lesen perlombongan.
Katanya, tindakan undang-undang Sarawak itu wajar dilihat sebagai usaha menangani apa yang dianggapnya sebagai rungutan perlembagaan yang telah berlarutan, bukannya “kebuntuan politik”.
Lisa memberi amaran bahawa naratif yang mengabaikan asas sejarah pembentukan Malaysia berisiko memberikan pemahaman tidak lengkap kepada masyarakat mengenai kedudukan perlembagaan Sabah dan Sarawak.
Beliau berkata rakyat Sabah dan Sarawak semakin menyedari isu sejarah serta perlembagaan berkaitan MA63, dan akan terus memperjuangkan apa yang dianggap sebagai hak mereka yang dilindungi dalam persekutuan.