Sejarah Kaum Kedayan di Sabah
Dari Brunei Ke Sabah, Sejarah Panjang Kaum Kedayan Yang Wajib Anda Tahu. Sabah merupakan negeri yang kaya dengan pelbagai etnik dan budaya. Dalam lebih 30 kumpulan etnik yang ada, kaum Kedayan adalah antara komuniti yang mempunyai sejarah panjang dan budaya unik.
Kaum Kedayan dipercayai berasal dari Brunei dan mempunyai pertalian erat dengan masyarakat Melayu di Semenanjung dan Sarawak. Namun, asal-usul mereka masih menjadi perdebatan di kalangan pengkaji sejarah.
Dari Jawa ke Brunei, Kemudian ke Sabah
Menurut beberapa sumber, kaum Kedayan dipercayai merupakan hasil percampuran antara masyarakat Jawa dan Melayu-Brunei. Catatan sejarah menyebut bahawa Sultan Brunei ke-5, Sultan Bolkiah (1473-1521), pernah singgah ke Kepulauan Jawa dan membawa masyarakat di sana untuk menetap di Brunei. Perkahwinan campur antara orang Jawa dan Melayu-Brunei ini kemudian melahirkan komuniti Kedayan yang berkembang pesat, menetap di kawasan seperti Temburong, Tutong, Belait, Bandar Seri Begawan, dan Muara di Brunei.
Pada zaman kegemilangan Kesultanan Brunei, kaum Kedayan berhijrah ke Sabah dan Sarawak, membentuk komuniti di beberapa kawasan seperti Sipitang, Kuala Penyu, Beaufort, dan Papar. Di Sabah, Kampung Banting di Sipitang dipercayai sebagai antara penempatan pertama mereka, hasil penghijrahan dari Brunei dan Limbang, Sarawak.
Budaya dan Adat Resam Kaum Kedayan
Kaum Kedayan kaya dengan adat resam dan pantang larang yang masih diamalkan hingga kini. Dalam kehidupan harian, mereka sangat menekankan nilai-nilai seperti gotong-royong atau mamucang, di mana ahli komuniti saling membantu dalam pelbagai urusan seperti membina rumah, mengadakan kenduri, dan bekerja di sawah padi.
Dari segi pekerjaan, masyarakat Kedayan pada asalnya terbahagi kepada dua kelompok utama: mereka yang tinggal di pesisir pantai bekerja sebagai nelayan, manakala yang menetap di pedalaman menjadi petani. Namun, kini ramai dalam kalangan mereka yang bekerja dalam sektor kerajaan dan swasta, dengan hanya segelintir masih mengusahakan pertanian secara tradisional.
Dalam bidang pertanian, masyarakat Kedayan terkenal dengan aktiviti mundul taipas (menangkap burung taripas) serta penanaman padi menggunakan kaedah tradisional. Selain itu, mereka juga pakar dalam memburu dan menangkap ikan menggunakan peralatan tradisional seperti pukat, bubu, dan jala.
Adat Perkahwinan yang Penuh Warna-Warni
Seperti masyarakat Melayu lain, kaum Kedayan mengamalkan adat perkahwinan yang meriah dan kaya dengan simbolik budaya. Prosesnya bermula dengan berjarum-jarum (merisik), diikuti dengan bersarang gundih (meminang), dan mengantat barian (hantaran kahwin). Pada zaman dahulu, bakal pengantin lelaki perlu memberikan seikung kerbau sebagai sebahagian daripada hantaran kahwin.
Salah satu adat unik ialah malam bebadak (majlis berinai), di mana pengantin lelaki dan perempuan akan menjalani upacara berinai sambil diiringi bacaan berzanji dan merhaban. Pada malam majlis perkahwinan, acara tarian tradisional seperti bergambus dan mukun (berpantun sambil bermain gendang) turut diadakan.
Ilmu Kebatinan dan Kepercayaan Tradisional
Kaum Kedayan juga mempunyai kepercayaan dan ilmu kebatinan yang diwarisi turun-temurun. Sebahagian daripada ilmu ini dikatakan bertentangan dengan ajaran Islam, terutamanya yang menggunakan mantera dan unsur mistik. Namun, ada juga ilmu kebatinan yang berlandaskan ajaran Islam, terutamanya dalam bidang perubatan tradisional.
Antara ilmu mistik yang terkenal ialah ilmu pantak, yang dikatakan boleh menyebabkan seseorang jatuh sakit jika terkena sihir ini. Selain itu, ilmu pugai (ilmu pemikat) dipercayai dapat membuat seseorang jatuh cinta kepada individu tertentu. Kaum Kedayan juga masih mempercayai petanda burung seperti burung bugang, yang dianggap membawa berita buruk jika berbunyi di waktu malam.
Masakan Tradisional Kedayan
Dari segi makanan, kaum Kedayan terkenal dengan pelbagai masakan tradisional seperti Daging Rebus Kedayan, Pais Ikan, Salai Berubut, Sambal Tahai, dan Nasi Kebuli. Selain itu, mereka juga mempunyai kuih-muih tradisional seperti bingka dadak, wajik, kuripit ubi kayu, kelupis, dan pinyaram.
Seni, Muzik, dan Permainan Tradisional
Kaum Kedayan mempunyai seni budaya yang unik, antaranya tarian tradisional Anding yang terkenal di Kampung Ulu Sipitang dan Kampung Luagan di Sabah. Muzik tradisional mereka termasuk gambus, kulintangan kayu Sadaman, dan gendang.
Selain itu, permainan gasing merupakan aktiviti yang sangat popular dalam komuniti Kedayan. Malah, Sipitang di Sabah dikenali sebagai pusat permainan gasing tradisional dan sering mengadakan kejohanan gasing peringkat kebangsaan.
Bahasa Kedayan: Unik dan Berbeza
Bahasa Kedayan mempunyai keunikan tersendiri, dengan hanya 18 huruf dalam sistem abjadnya. Salah satu ciri khas ialah pengguguran huruf “r” dalam sebutan, contohnya:
- Besar → Basaa
- Telur → Taloo
- Kota → Kuta
Dialek Kedayan juga menggunakan sapaan khas seperti biskita (awak) dan kawu (kau). Walaupun bahasa ini semakin kurang digunakan dalam kehidupan harian, ia masih menjadi identiti penting masyarakat Kedayan.
Warisan yang Terus Hidup
Kaum Kedayan merupakan satu komuniti yang kaya dengan budaya dan sejarah yang menarik. Walaupun zaman telah berubah, mereka masih mengekalkan tradisi dan adat resam yang diwarisi sejak berzaman. Dari adat perkahwinan hingga ke permainan tradisional, masyarakat Kedayan terus memainkan peranan penting dalam mengekalkan kepelbagaian budaya di Sabah.
Baca juga kisah menarik di Sabah dan Sarawak di bawah:
