Kota Kinabalu: Sebilangan besar kanak-kanak tanpa kewarganegaraan dan tidak berdokumen menghadapi halangan untuk mengakses pendidikan awam.
Walaupun Malaysia merupakan penandatangan kepada Konvensyen Hak Kanak-Kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (CRC), undang-undang tempatan mewujudkan halangan undang-undang bagi bukan warganegara yang mempunyai sumber terhad untuk mendaftar di sekolah awam, menurut Prof. Vincent Pang dari Universiti Malaysia Sabah (UMS).
Akibatnya, ramai yang bergantung kepada pusat pembelajaran alternatif (ALC) atau Pusat Pembelajaran Komuniti (CLC), yang selalunya hanya menyediakan pendidikan asas dan menawarkan laluan terhad untuk melanjutkan pelajaran.
Perkara ini dibincangkan dalam episod kedua Podcast “Suara ke Tindakan” anjuran Sabah Action Body Advocating Rights (Sabar) dan Kopitiam Council pada 21 Mac.
Datuk Mohd Hanafiah bin Mohd Kassim, Setiausaha Tetap Kementerian Sains, Teknologi dan Inovasi serta Prof. Vincent Pang dari UMS bercakap kepada hos, Adi dan Haffisz.
“Cabaran yang dihadapi oleh kanak-kanak ini menjadi lebih rumit disebabkan oleh status mereka. Kanak-kanak tanpa kewarganegaraan sering datang daripada generasi keluarga yang lahir di Sabah tetapi masih tidak didaftarkan atas pelbagai komplikasi undang-undang atau logistik. Yang lain pula ialah anak-anak migran yang tidak mempunyai dokumen pengenalan diperlukan untuk mendaftar dalam sistem pendidikan formal.”
“Ketidakpastian dari segi undang-undang ini membawa kepada pengasingan sosial, menyebabkan kanak-kanak membesar tanpa kemahiran, pengetahuan atau kelayakan diiktiraf yang diperlukan untuk pekerjaan pada masa hadapan.”
“Walaupun ALC dan CLC memberikan sokongan pendidikan yang bernilai, mereka menghadapi cabaran seperti pembiayaan terhad, kekurangan sumber, dan pensijilan tidak diiktiraf, yang menyekat peluang pelajar mereka untuk pendidikan menengah atau latihan vokasional.
“Banyak ALC beroperasi dengan bajet yang sangat terhad, bergantung sepenuhnya kepada guru sukarelawan dan bahan yang didermakan.”
Beliau berkata ketidakstabilan kewangan ini mengehadkan keupayaan mereka untuk mengembangkan perkhidmatan atau menaik taraf kemudahan. Tanpa kelayakan rasmi, kanak-kanak ini bergelut untuk mengakses pendidikan tinggi dan mendapatkan pekerjaan yang stabil.
Tambahan pula, tanpa pengiktirafan rasmi terhadap pencapaian pembelajaran mereka, mereka menghadapi halangan tambahan dalam mencari pekerjaan, kerana majikan mungkin keberatan untuk mengambil individu yang tidak mempunyai kelayakan pendidikan yang boleh disahkan.
“Mengkaji semula Klausa 29A Akta Pendidikan 1996 adalah penting bagi memastikan pendidikan rendah wajib turut merangkumi kanak-kanak tanpa kewarganegaraan dan tidak berdokumen. Mekanisme yang fleksibel perlu dibangunkan untuk memudahkan proses pendaftaran mereka dan meminimumkan halangan undang-undang.
“Kajian semula ini juga perlu mempertimbangkan untuk memperkenalkan laluan pensijilan alternatif bagi kanak-kanak tanpa kewarganegaraan yang mendapat pendidikan melalui sistem bukan tradisional seperti ALC dan CLC.”
“Dengan mengiktiraf institusi pembelajaran ini dan memperakui graduan mereka melalui peperiksaan yang diperakui seperti SPM, pelajar terpinggir akan mendapat akses kepada peluang pendidikan tinggi dan latihan vokasional.
“Selain itu, kerajaan perlu memperkukuh sistem sokongan untuk pusat pembelajaran alternatif. Dengan memformalkan status mereka dan menambah baik peruntukan sumber, institusi ini boleh menyediakan asas pendidikan yang lebih kukuh untuk golongan terpinggir.
“Kerjasama dengan NGO dan badan pendidikan antarabangsa boleh menawarkan sumber tambahan, program bimbingan dan latihan guru untuk terus meningkatkan kualiti pendidikan di pusat-pusat ini,” cadang Prof. Pang.
Kedua-dua pakar dan hos bersetuju bahawa pendidikan memainkan peranan penting dalam kemajuan sosial dan pertumbuhan ekonomi.
Namun, di Sabah, masih terdapat kekangan besar yang menghalang ramai kanak-kanak daripada mengakses pendidikan berkualiti. Cabaran geografi, kesukaran ekonomi dan jurang sosial telah menyebabkan banyak komuniti terpinggir.
Golongan terpinggir seperti kanak-kanak tanpa kewarganegaraan, migran yang tidak berdokumen, dan keluarga berpendapatan rendah menghadapi lebih banyak kesukaran yang menghalang perjalanan pendidikan mereka.
Dengan mengamalkan dasar inklusif, menambah baik infrastruktur, mengembangkan pembelajaran digital, dan meningkatkan sokongan kepada guru, Sabah boleh mewujudkan landskap pendidikan yang lebih adil dan saksama.
