Kota Kinabalu: Dewan Undangan Negeri Sabah meluluskan Enakmen Perubahan Iklim dan Tadbir Urus Karbon 2025 pada Selasa, meletakkan Sabah sebagai peneraju dalam pemeliharaan alam sekitar dan daya tahan iklim di Malaysia.
Pembantu Menteri kepada Ketua Menteri, Datuk Abidin Madingkir, berkata rang undang-undang itu adalah langkah penting untuk melindungi dan memanfaatkan status unik Sabah sebagai penyerap karbon bersih – antara satu-satunya wilayah di dunia yang menyerap lebih banyak karbon berbanding yang dilepaskan.
“Pada 2024, Sabah melaksanakan Inventori Gas Rumah Kaca (GHG) menyeluruh yang pertama. Walaupun terdapat kekangan data yang masih perlu ditambah baik, dapatan awal sangat memberangsangkan – kita menyerap lebih banyak karbon daripada yang kita lepaskan,” katanya semasa membentangkan rang undang-undang itu, Selasa.
window.googletag = window.googletag || {cmd: []};googletag.cmd.push(function() {googletag.defineSlot('/22826383987/dailyexpress_inline', [1, 1], 'gpt-passback').addService(googletag.pubads());googletag.enableServices();googletag.display('gpt-passback');});Abidin mendedahkan bahawa Sabah menyumbang kira-kira 36 peratus daripada jumlah penyerapan karbon negara.
“Ini bermakna Sabah sudah melangkaui sasaran yang ditetapkan di bawah Perjanjian Paris menjelang 2050. Kita sudah lakukan bahagian kita – hari ini – untuk komitmen sifar bersih 2050 Malaysia,” tambahnya.
Beliau menyifatkan status penyerap karbon itu sebagai “aset ekonomi strategik” yang perlu dijaga menerusi dasar dan tadbir urus yang kukuh. Menurutnya, negara dan industri di seluruh dunia sedang melabur berbilion ringgit untuk beralih kepada ekonomi hijau, sedangkan Sabah sudah pun memiliki kelebihan semula jadi itu.
“Cabaran kita sekarang adalah bagaimana menggunakannya dengan bijak – dan tidak kehilangannya,” katanya sambil memberi amaran bahawa kegagalan bertindak secara bertanggungjawab boleh menyebabkan kelebihan itu terhapus dan Sabah terjerumus ke dalam perangkap karbon seperti wilayah lain.
Sabah juga, katanya, semakin terdedah kepada kesan perubahan iklim termasuk banjir, hakisan pantai dan perubahan sosioekonomi komuniti luar bandar. Justeru, katanya, tindakan yang menyeluruh dan berwawasan amat diperlukan.
Rang undang-undang itu bertujuan membangunkan sistem tadbir urus karbon yang komprehensif, memperkukuh ketahanan dan tindakan iklim yang inklusif – dengan matlamat akhir memastikan manfaat sampai kepada semua rakyat Sabah.
Sabah telah mengambil langkah awal dengan menubuhkan Majlis Tindakan Iklim Sabah (SCAC) sebagai badan penasihat dasar iklim. Rang undang-undang ini memperkukuhkan fungsi SCAC melalui struktur tadbir urus dua peringkat – SCAC sebagai pembuat dasar tertinggi dan seorang Pengarah untuk menyelia pelaksanaan serta pengawalseliaan aktiviti karbon dan pelepasan GHG.
Enakmen itu turut menetapkan bahawa semua hak karbon dalam Sabah adalah milik kerajaan negeri, dan SCAC menjadi agensi sehenti bagi semua urusan berkaitan karbon.
Abidin berkata struktur institusi ini mengamalkan pendekatan atas-ke-bawah untuk memastikan tadbir urus iklim diarusperdanakan dalam pentadbiran negeri, termasuk kementerian dan jabatan, selain menyelaraskan dasar merentas sektor ekonomi.
Beliau berkata ini akan menggalakkan pembangunan ekonomi melalui projek karbon berdaftar, sistem akauntabiliti karbon yang kukuh, dan usaha pengimbangan pelepasan sambil melindungi daya saing sektor utama serta sokongan kepada komuniti rentan.
Menurut Abidin, hal berkaitan alam sekitar tidak diperincikan dalam Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan dan, berdasarkan Perkara 77, tertakluk kepada bidang kuasa negeri. Selain itu, hal tanah, hutan dan air juga berada dalam Senarai Negeri (Senarai II), sekali gus memberi asas yang jelas kepada Sabah untuk menggubal undang-undang tadbir urus karbonnya sendiri.
Katanya, menerusi pemilikan penuh ke atas hak karbon, kerajaan negeri dapat melindungi kepentingan Sabah dan memastikan manfaat daripada inisiatif karbon disalurkan semula kepada rakyat. Tanpa peraturan jelas di peringkat negeri, katanya, kepentingan ini berisiko untuk dieksploitasi tanpa pulangan adil.
Aktiviti karbon yang diiktiraf dan didaftarkan di peringkat negeri akan dipantau dengan rapi agar faedahnya dapat disalurkan kepada pembangunan lestari dan perlindungan ekosistem.
“Ini penting untuk menjaga kedaulatan Sabah dan memastikan semua aktiviti berkaitan karbon ditadbir urus secara telus dan berpusat,” katanya.
Peruntukan khas turut diberikan kepada penglibatan masyarakat peribumi, khususnya bagi projek karbon di atas Tanah Adat seperti yang ditakrifkan dalam Ordinan Tanah.
“Sebarang aktiviti mesti melibatkan perundingan bermakna bersama komuniti atau wakil mereka, supaya hak, warisan dan identiti mereka dipelihara,” katanya.
Selain itu, undang-undang ini memperkenalkan kewajipan pelaporan pelepasan GHG oleh entiti yang ditentukan dalam Enakmen. Langkah ini penting bagi memastikan kerajaan negeri mempunyai data yang lengkap, terkini dan boleh disahkan mengenai kesan alam sekitar daripada aktiviti ekonomi Sabah.
Data yang tepat akan membolehkan dasar yang lebih baik dirangka, strategi mitigasi dan adaptasi dilaksanakan dengan berkesan, serta memperkukuh kredibiliti Sabah dalam tadbir urus iklim global.
Rang undang-undang ini mengandungi 11 bahagian. Bahagian pertama menyentuh perkara awal termasuk tajuk, tarikh kuat kuasa dan konsistensi perundangan. Bahagian kedua menubuhkan SCAC sebagai badan tertinggi tadbir urus iklim, dipengerusikan oleh Setiausaha Kerajaan Negeri serta dianggotai wakil kementerian dan pakar yang dilantik.
Bahagian ketiga mewujudkan Pusat Inventori dan Pendaftaran Iklim Sabah, yang akan mengurus data iklim, hak karbon dan sistem Pengukuran, Pelaporan dan Pengesahan (MRV) selaras dengan mekanisme nasional dan global.
Bahagian keempat pula menubuhkan Dana Iklim Sabah yang dikendalikan oleh Pengarah Pusat untuk menyokong projek iklim, pembangunan kapasiti dan keperluan pentadbiran.
Bahagian kelima mewajibkan penglibatan masyarakat peribumi dalam aktiviti karbon di atas tanah adat termasuk rundingan langsung, perkongsian manfaat dan, jika perlu, elemen pembangunan komuniti – semuanya tertakluk kepada kelulusan.
Bahagian keenam menggariskan kerangka undang-undang bagi aktiviti karbon termasuk pengiktirafan, pendaftaran dan pemilikan hak karbon serta larangan ke atas tuntutan tanpa pendaftaran.
Bahagian ketujuh mengawal urus niaga kredit karbon, menyatakan hanya pemegang hak berdaftar boleh menjana kredit. Ia juga memperkenalkan levi ke atas transaksi dan royalti tahunan bagi kredit yang dijana di Sabah.
Bahagian kelapan mewajibkan pelaporan pelepasan GHG dan mewujudkan Belanjawan Karbon Negeri – had kumulatif pelepasan bersih – termasuk keperluan pelaporan sektor, pengimbangan pelepasan serta pelan mitigasi dan adaptasi diketuai oleh SCAC.
Bahagian kesembilan menyentuh penguatkuasaan, manakala bahagian kesepuluh memperincikan peruntukan am.
Abidin berkata rang undang-undang ini dirangka melalui libat urus yang meluas dengan pelbagai pihak berkepentingan bagi memastikan pelaksanaannya dapat memenuhi objektif dasar secara efektif.
Matlamat utama enakmen ini adalah untuk membina sistem tadbir urus karbon dan iklim yang telus, kredibel dan mantap, yang mampu memelihara kedaulatan negeri, hak komuniti peribumi serta meningkatkan daya tahan iklim jangka panjang Sabah.
