johardy16/07/2026 - 08:00 Oleh Nurul Iman Arshad suratpembaca@dagangnews.com Bermain sering dianggap sebagai sebahagian daripada fitrah zaman kanak-kanak. Namun, hakikatnya tidak semua kanak-kanak menikmati pengalaman bermain dengan cara yang sama.
Bagi sesetengah kanak-kanak, halangan fizikal, perbezaan dalam komunikasi atau cabaran sosial boleh menyukarkan proses pembelajaran dan penyertaan.
Justeru, mewujudkan pengalaman bermain yang bermakna bukan sekadar menyediakan permainan atau aktiviti, tetapi memerlukan perancangan yang disengajakan bagi membentuk persekitaran yang selamat, inklusif dan membolehkan setiap kanak-kanak mengambil bahagian mengikut kemampuan serta rentak mereka sendiri.
Hari Bermain Sedunia (World Play Day) dan Hari Bermain Antarabangsa (International Day of Play) yang disambut masing-masing pada 28 Mei dan 11 Jun mengangkat tema "Keamanan, Keterangkuman dan Kebebasan" serta "Lindungi Permainan, Lindungi Zaman Kanak-kanak".
Tema-tema ini menekankan kepentingan bermain sebagai medium yang menyokong keterangkuman, kesejahteraan, perkembangan kanak-kanak serta sebagai hak asasi setiap kanak-kanak.
Namun persoalannya, bagaimana kita memastikan setiap kanak-kanak dapat meneroka, belajar dan berinteraksi tanpa rasa tersisih atau dihakimi?
Bagaimanakah pendidik, ibu bapa, bakal guru dan anggota masyarakat dapat bersama-sama mewujudkan ruang bermain yang memberikan rasa selamat dari segi emosi serta menggalakkan penyertaan bermakna daripada kanak-kanak dengan pelbagai kebolehan, latar belakang dan keperluan perkembangan?
Keterangkuman bermula dengan reka bentuk yang inklusif
Sebelum sesuatu ruang permainan direka, perkara paling penting ialah memahami bahawa setiap kanak-kanak mempunyai cara belajar dan berinteraksi yang berbeza.
Dari sudut pendidikan, pendekatan ini memerlukan perancangan yang berasaskan kefahaman terhadap pengetahuan sedia ada, kemahiran, halangan pembelajaran serta cara setiap kanak-kanak memperoleh ilmu.
Pendekatan pembelajaran juga perlu bergerak melangkaui kaedah konvensional yang hanya bergantung kepada mendengar, bercakap, membaca dan menulis, dengan menggabungkan pengalaman sentuhan, pergerakan fizikal serta pembelajaran berasaskan pengalaman yang menyeronokkan.
Dalam masa yang sama, kepelbagaian jenis permainan yang menyokong perkembangan kognitif dan sosial mengikut peringkat usia juga perlu diberi perhatian supaya pengalaman tersebut benar-benar bersifat inklusif.
Selain aspek akses fizikal, bermain turut berfungsi sebagai bahasa sejagat. Ia menyatukan individu daripada pelbagai latar budaya, peringkat umur dan kebolehan, sekali gus mengukuhkan hubungan sosial dalam komuniti.
Melalui permainan, kanak-kanak belajar bahawa kepelbagaian adalah sesuatu yang normal dan wajar diraikan.
Satu lagi aspek penting ialah penyediaan penyesuaian dan pembelajaran yang dibezakan (*differentiated learning*). Setiap kanak-kanak membawa bersama pengalaman, pengetahuan, kemahiran, minat serta sensitiviti deria yang berbeza.
Oleh itu, penyesuaian yang dirancang dengan teliti dapat memastikan semua kanak-kanak, tanpa mengira kebolehan atau latar belakang, dapat mengambil bahagian secara bermakna.
Antara penyesuaian tersebut termasuklah memecahkan arahan kepada langkah-langkah yang lebih mudah difahami, menggunakan pergerakan atau isyarat sebagai medium komunikasi serta peka terhadap bahasa tubuh kanak-kanak yang boleh memberi petunjuk tentang keadaan emosi dan tahap penglibatan mereka.
Tanggungjawab bersama melangkaui bilik darjah
Usaha mewujudkan persekitaran permainan yang inklusif bukanlah tanggungjawab pendidik semata-mata. Keluarga, komuniti dan pembuat dasar turut memainkan peranan penting bagi memastikan setiap kanak-kanak mempunyai peluang untuk bermain, belajar dan merasakan diri mereka diterima.
Di peringkat dasar, organisasi seperti Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) dan Tabung Kanak-kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNICEF) menggalakkan pembangunan bandar yang mesra kanak-kanak dengan meletakkan keperluan mereka sebagai keutamaan dalam reka bentuk komuniti.
Ini termasuk memastikan ruang awam di kawasan bandar menyediakan kawasan yang sesuai untuk kanak-kanak bermain dan berkembang, seperti taman permainan bandar di London atau pemasangan pancutan air di KLCC yang bukan sahaja menjadi tarikan pelancong, malah turut berfungsi sebagai ruang permainan sensori dan aktif untuk kanak-kanak.
Lebih dekat dengan kehidupan seharian, peluang bermain secara bermakna sebenarnya boleh diwujudkan melalui rutin harian.
Aktiviti yang kelihatan biasa seperti menaiki bas ke sekolah, membeli-belah di pasar raya atau menziarahi datuk dan nenek boleh dijadikan pengalaman pembelajaran berasaskan permainan.
Melalui perbualan, pemerhatian, penceritaan dan aktiviti mengira, kanak-kanak berpeluang mempelajari perbendaharaan kata baharu, konsep nombor serta penggunaan bahasa mengikut konteks sebenar. Pendekatan ini membantu mereka memperoleh pengetahuan dalam situasi pembelajaran yang autentik dan lebih mudah difahami.
Hak setiap kanak-kanak untuk bermain perlu dipelihara
Bermain bukanlah satu kemewahan atau ganjaran atas tingkah laku yang baik, sebaliknya merupakan hak asasi yang diiktiraf di bawah Konvensyen Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu mengenai Hak Kanak-kanak.
Yang paling penting, bahan permainan dan aktiviti tidak semestinya mahal atau memerlukan kemudahan yang canggih.
Apa yang lebih utama ialah pengalaman bermain dirancang dengan teliti berdasarkan minat, kebolehan dan keperluan perkembangan setiap kanak-kanak.
Walaupun permainan perlu memberikan kebebasan untuk meneroka dan berkreativiti, bimbingan yang bersesuaian daripada orang dewasa mampu memperkayakan pengalaman pembelajaran dan meningkatkan penglibatan kanak-kanak.
Bagi kanak-kanak yang berdepan konflik atau tekanan emosi, bermain menyediakan ruang yang selamat dan stabil. Melalui permainan, mereka dapat memproses emosi yang kompleks, mengatasi ketakutan serta menemui semula rasa gembira dan selamat ketika dunia di sekeliling mereka berasa tidak menentu.
Sempena sambutan Hari Bermain Sedunia dan Hari Bermain Antarabangsa, kita diingatkan bahawa bermain bukan sekadar aktiviti untuk mengisi masa lapang atau berseronok.
Sebaliknya, bermain merupakan medium yang amat berkesan dalam membentuk perkembangan kognitif serta kemahiran sosial dan emosi kanak-kanak daripada pelbagai peringkat umur dan kebolehan.
Apabila kita dengan sengaja mereka bentuk ruang yang membolehkan setiap kanak-kanak menyertai dan berkembang, kita sebenarnya sedang membina komuniti yang benar-benar inklusif, di mana setiap kanak-kanak tanpa mengira kebolehan fizikal atau kognitif mempunyai tempat dan suara yang dihargai. - DagangNews.com
