Kota Kinabalu: Mahkamah Tinggi di sini pada Jumaat membenarkan semakan kehakiman oleh Persatuan Undang-Undang Sabah (SLS) berhubung hak perlembagaan negeri terhadap 40 peratus hasil bersih yang diperoleh daripada Sabah, dan mengarahkan Kerajaan Persekutuan mengadakan semakan baharu bersama Kerajaan Negeri dalam tempoh 90 hari.
Hakim Datuk Celestina Stuel Galid mengeluarkan perintah mandamus bagi mengarahkan Kerajaan Persekutuan, selaku responden pertama, untuk mengadakan semakan bersama Kerajaan Sabah, responden kedua, di bawah Perkara 112D Perlembagaan Persekutuan.
Mahkamah menetapkan bahawa semakan itu mesti dijalankan dalam tempoh 90 hari dan satu persetujuan antara Kerajaan Persekutuan serta Kerajaan Negeri perlu dicapai dalam masa 180 hari dari tarikh perintah dikeluarkan.
Perintah itu bertujuan melaksanakan hak Sabah terhadap 40 peratus hasil yang diperoleh oleh Persekutuan seperti diperuntukkan di bawah Perkara 112C dibaca bersama subseksyen (1) Seksyen 2, Bahagian IV Jadual Kesepuluh Perlembagaan Persekutuan bagi setiap tahun kewangan berturut-turut dari 1974 hingga 2021.
“Saya membenarkan permohonan seperti yang dipohon dalam perenggan 112 di Lampiran 101 dengan pindaan pada perenggan 3(a),” katanya ketika menyampaikan keputusan di mahkamah terbuka.
Mahkamah tidak membuat sebarang perintah berhubung kos.
Dalam semakan kehakiman itu, SLS menamakan Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri sebagai responden pertama dan kedua.
Hakim antara lain memutuskan bahawa SLS telah berjaya membuktikan bahawa Perintah Semakan Kedua yang dibuat oleh Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri bagi tempoh 1974 hingga 2021 untuk menentukan pemberian khas kepada Sabah adalah tidak sah, iaitu ultra vires kuasa yang diberikan kepada kedua-dua kerajaan di bawah Perkara 112D Perlembagaan Persekutuan.
Mahkamah turut memutuskan bahawa tindakan Kerajaan Persekutuan untuk memberikan pemberian khas bagi “tahun-tahun yang hilang” adalah tidak sah di sisi undang-undang, tidak munasabah serta melanggar Perlembagaan Persekutuan dalam konteks semakan kehakiman itu.
Berhubung Perintah Semakan Ketiga, mahkamah bersetuju dengan hujah pemohon bahawa pelepasan yang sama seperti dalam Perintah Semakan Kedua turut terpakai, kerana mengabaikan semakan itu akan menjadikan keputusan tidak menyeluruh.
Hakim memaklumkan alasan penghakiman bertulis penuh akan siap pada Selasa (21 Okt) atau Rabu (22 Okt) depan.
Sementara itu, peguam SLS, Dr David Fung, ketika ditemui pemberita di luar mahkamah, berkata keputusan mahkamah itu menegaskan bahawa hak 40 peratus hasil yang dijanjikan kepada Sabah mesti dilaksanakan oleh Kerajaan Persekutuan bersama Kerajaan Negeri.
“Mahkamah menyatakan bahawa peruntukan 40 peratus hasil yang dijanjikan kepada Sabah adalah sesuatu yang wajib dilaksanakan bersama oleh Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri. Kita bercakap mengenai tempoh dari 1974 hingga 2021, iaitu 48 tahun.
“Tahun-tahun yang hilang ini bukan bermakna hak itu terhapus, kerana mahkamah menegaskan ia adalah kewajipan perlembagaan. Kini kedua-dua kerajaan perlu mengadakan semakan dan menentukan jumlah sebenar dalam tempoh masa yang telah ditetapkan,” katanya.
Beliau berkata, mahkamah turut mengambil kira dokumen perlembagaan seperti Suruhanjaya Cobbold, Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) dan Laporan Jawatankuasa Antara Kerajaan (IGC) dalam menafsirkan Perlembagaan Persekutuan bagi menentukan maksud sebenar 40 peratus hasil tersebut.
“Mahkamah juga mengambil kira keadaan sosial semasa yang dihadapi negeri ini kerana hak 40 peratus itu diperuntukkan bagi membiayai perkhidmatan negeri dan mempertingkatkan pembangunan. Sabah telah jauh ketinggalan kerana tiada pembayaran bagi hak ini selama 48 tahun,” katanya.
“Secara ringkas, itulah maksud keputusan hari ini, sesuatu yang amat penting bagi rakyat Sabah. Mahkamah turut menegaskan bahawa 40 peratus itu ialah hasil yang diperoleh Persekutuan daripada Sabah, bermakna ia adalah hasil negeri sendiri yang kini perlu diambil kira dan dijelaskan oleh kerajaan,” tambahnya.
SLS antara lain memohon pengisytiharan bahawa kegagalan Kerajaan Persekutuan mengadakan semakan kedua pada 1974 bersama Kerajaan Negeri adalah pelanggaran tanggungjawab perlembagaan di bawah Perkara 112D, Fasal (1), (3) dan (4) Perlembagaan Persekutuan.
SLS berhujah bahawa hak 40 peratus itu kekal terhutang dan perlu dibayar oleh Kerajaan Persekutuan kepada Kerajaan Negeri bagi setiap tahun kewangan berturut-turut dari 1974 hingga 2021, dan kegagalan membayar hak tersebut merupakan pelanggaran hak harta milik asas Kerajaan Sabah serta rakyatnya seperti dijamin di bawah Perkara 13 Perlembagaan Persekutuan.
SLS turut memohon perintah mandamus mengarahkan responden mengadakan semakan bersama Kerajaan Negeri di bawah Perkara 112D bagi melaksanakan pembayaran hak 40 peratus itu dalam tempoh 30 hari dan mencapai keputusan dalam masa 90 hari dari tarikh perintah dikeluarkan, serta membayar jumlah berkenaan kepada Kerajaan Negeri atau sebagai ganti rugi perlembagaan atas pelanggaran Perkara 13, atau kedua-duanya sekali.
Turut hadir bersama Dr Fung ialah peguam Jeyan Marimuttu, manakala Peguam Kanan Persekutuan Ahmad Hanir Hambaly @ Arwi mewakili Kerajaan Persekutuan dan Peguam Besar Negeri Sabah, Datuk Brenndon Soh, mewakili Kerajaan Negeri.
