Pulau Pinang milik Kedah? Industri kedua-dua negeri sudah lama saling melengkapi

Perdebatan mutakhir tentang sama ada Pulau Pinang dari segi sejarah “milik” Kedah menunjukkan betapa mudahnya perbincangan mengenai federalisme mencampuradukkan persoalan yang pada asasnya berbeza.

Sejarah menerangkan bagaimana hubungan politik berkembang. Perlembagaan menentukan kuasa di sisi undang-undang. Aturan fiskal menentukan bagaimana hasil dan tanggungjawab dibahagikan. Geografi ekonomi pula menjawab persoalan lain: bagaimana pelaburan, tenaga kerja, pengeluaran dan rantaian bekalan sebenarnya berfungsi.

Apabila persoalan ini dicampuradukkan, perbincangan sejarah yang wajar boleh bertukar menjadi persaingan ekonomi yang tidak perlu.

Perbezaan itu penting bagi Malaysia kerana kegiatan ekonomi semakin merentasi sempadan negeri, walaupun institusi politik kekal berasingan. Pulau Pinang dan Kedah ialah contoh yang jelas.

Pulau Pinang memiliki antara ekosistem elektrik dan elektronik (E&E) yang paling matang di Malaysia. Ekosistem itu dibina selama lebih lima dekad melalui pelaburan syarikat multinasional, bakat kejuruteraan dan rangkaian pembekal. Namun, ekosistem pembuatan di utara Malaysia kini tidak lagi berakhir di sempadan Pulau Pinang.

Kulim sudah menjadi sambungan penting kepada kawasan pengeluaran tersebut. Pulau Pinang dan Kulim kini dikenali sebagai hab utama Malaysia bagi pembuatan semikonduktor, fabrikasi wafer, pembungkusan termaju dan industri berintensifkan teknologi.

Kesimpulannya mudah: Pulau Pinang dan Kedah ialah dua negeri yang berasingan dari segi perlembagaan, tetapi bahagian penting ekonomi kedua-duanya semakin berfungsi sebagai satu sistem pengeluaran.

Pulau Pinang menyumbang rangkaian industri yang matang, kesalinghubungan, pembekal dan jenama pembuatan yang dikenali di peringkat global. Kedah pula menyediakan tanah perindustrian, kapasiti teknologi tinggi yang berkembang dan ruang untuk memperbesar operasi. Kelebihan mereka semakin terletak pada gabungan kekuatan ini.

Maka, persoalan dasar yang lebih berguna bukanlah negeri mana mempunyai tuntutan sejarah yang lebih kuat. Persoalannya ialah sama ada kedua-dua negeri boleh menghasilkan lebih banyak nilai ekonomi dengan bekerjasama berbanding bergerak secara berasingan.

Ekonomi sudah merentasi sempadan

Malaysia masih banyak merancang kegiatan ekonomi mengikut bidang kuasa pentadbiran.

Statistik pelaburan dilaporkan mengikut negeri. Taman perindustrian terletak dalam sempadan negeri. Projek infrastruktur pula sering diwajarkan berdasarkan manfaat setempat, sementara pengiktirafan politik dituntut oleh setiap negeri secara berasingan.

Rangkaian pengeluaran berfungsi dengan cara yang berbeza.

Sebuah syarikat semikonduktor tidak menyusun rantaian bekalannya mengikut sempadan perlembagaan. Jurutera mungkin tinggal di sebuah negeri dan bekerja di negeri lain.

Pembekal mungkin beroperasi merentasi beberapa zon perindustrian. Komponen boleh dihasilkan di Kedah, diuji atau dibungkus di tempat lain, dibawa melalui Pulau Pinang dan dieksport menerusi rangkaian logistik global.

Data perdagangan menunjukkan betapa kuatnya hubungan kedua-dua ekonomi ini dengan pasaran luar. Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) melaporkan indeks keterbukaan perdagangan Pulau Pinang pada 575.1 dan Kedah pada 234.2 bagi tahun 2024. Pulau Pinang juga kekal sebagai negeri pengeksport terbesar Malaysia pada 2025.

Namun, Malaysia jauh lebih banyak memberi perhatian kepada perdagangan dengan China, Amerika Syarikat, Singapura atau Eropah berbanding memahami bagaimana nilai ekonomi bergerak antara Pulau Pinang, Kedah, Perak dan wilayah lain di Malaysia.

Itulah jurang dalam data kita.

Kita tahu banyak tentang hubungan ekonomi Malaysia dengan dunia luar. Kita jauh kurang memahami sejauh mana kegiatan pengeluaran dalam negara saling terhubung.

Daripada persaingan negeri kepada daya saing wilayah

Federalisme sememangnya mewujudkan persaingan antara negeri.

Persaingan itu boleh membawa manfaat apabila mendorong pembinaan infrastruktur yang lebih baik, kelulusan yang lebih pantas dan usaha menarik pelaburan yang lebih berkesan. Namun, ia menjadi tidak cekap apabila negeri berjiran menganggap kekuatan yang saling melengkapi sebagai sesuatu yang perlu direbut oleh satu pihak sahaja.

Pulau Pinang tidak perlu menjadi Kedah. Kedah juga tidak perlu menjadi Pulau Pinang.

Kekurangan tanah perindustrian di Pulau Pinang boleh diimbangi oleh keupayaan Kedah untuk berkembang. Pertumbuhan industri Kedah pula boleh mendapat manfaat daripada rangkaian pembekal, reputasi global, tenaga kerja teknikal dan kesalinghubungan Pulau Pinang.

Matlamatnya bukan untuk meniru satu negeri di negeri yang lain. Matlamatnya ialah membina sistem pengeluaran serantau yang membolehkan setiap negeri menumpukan pada kelebihan masing-masing, sambil mendapat manfaat daripada keupayaan negeri jirannya.

Di situlah bezanya persaingan antara negeri dengan daya saing wilayah.

Persoalan pertama ialah: Negeri mana berjaya memperoleh pelaburan itu?

Persoalan kedua ialah: Berapa banyak nilai daripada pelaburan itu dapat dinikmati oleh seluruh utara Malaysia?

Persoalan kedua jauh lebih berguna.

Strategi pengeluaran untuk utara Malaysia

Malaysia perlu semakin melihat koridor perindustrian Pulau Pinang–Kedah sebagai satu wilayah ekonomi yang berfungsi secara bersama.

Ini tidak memerlukan perubahan pada sempadan perlembagaan atau kuasa negeri. Yang diperlukan ialah penyelarasan.

Sebuah Majlis Pengeluaran Wilayah Utara boleh menghimpunkan Kerajaan Persekutuan, Pulau Pinang dan Kedah, dengan penyertaan Perak serta Perlis apabila berkaitan. Tumpuannya harus bersifat ekonomi: tanah perindustrian, rantaian bekalan, pengangkutan, air, tenaga, logistik, kemahiran dan infrastruktur penyelidikan.

Bakat perlu menjadi antara keutamaan awalnya.

Ekosistem semikonduktor tidak boleh dibahagikan dengan kemas mengikut sempadan negeri apabila syarikat bersaing mendapatkan jurutera, juruteknik dan graduan daripada kumpulan bakat yang sama. Oleh itu, perancangan kemahiran harus memenuhi keperluan seluruh kelompok industri di wilayah tersebut, bukan hanya keperluan setiap bidang kuasa pentadbiran secara berasingan.

Perkara yang sama berlaku pada infrastruktur. Jalan raya, landasan kereta api, bekalan air, tenaga elektrik dan rangkaian logistik menghasilkan manfaat yang merentasi sempadan negeri.

Malaysia juga memerlukan data yang lebih baik.

Jadual Input-Output negara yang disediakan DOSM sudah menunjukkan bagaimana barangan dan perkhidmatan mengalir antara industri serta bagaimana pengeluar saling bergantung. Langkah seterusnya ialah memperkukuh analisis pada peringkat wilayah dan antara wilayah.

Pembuat dasar perlu tahu sejauh mana hasil pembuatan di Kedah bergantung pada perkhidmatan dan input dari Pulau Pinang; berapa banyak nilai yang dijana di Pulau Pinang bergantung pada pembekal di Kedah atau Perak; dan sama ada pelaburan semikonduktor baharu menghasilkan kesan pengganda terbesar di negeri tempat pelaburan itu dibuat atau di seluruh ekonomi utara.

Jadual Input-Output wilayah boleh membezakan antara lokasi sesuatu barangan dihasilkan dengan kawasan yang menikmati manfaat ekonominya.

Tanpa maklumat itu, negeri akan terus bersaing berdasarkan angka pelaburan yang menjadi tajuk utama, tanpa memahami ke mana nilai yang terhasil sebenarnya mengalir.

Negeri kuat, wilayah juga kuat

Semua ini tidak memerlukan identiti negeri dilemahkan. Institusi negeri yang kukuh sepatutnya memudahkan kerjasama, bukan menyukarkannya.

Kejayaan Pulau Pinang tidak semestinya merugikan Kedah. Perkembangan industri Kedah juga tidak semestinya mengurangkan kepentingan Pulau Pinang. Kulim yang lebih kukuh boleh memperdalam ekosistem semikonduktor utara; Pulau Pinang yang lebih kukuh pula boleh menyediakan rangkaian, keupayaan dan kesalinghubungan yang memperbesar pertumbuhan Kedah.

Prinsip ini terpakai di luar wilayah utara.

Johor dan Negeri Sembilan boleh bekerjasama dalam pembuatan dan logistik. Selangor, Kuala Lumpur dan Negeri Sembilan sudah pun mempunyai pasaran pekerjaan dan perumahan yang saling bertindih. Perak boleh menghubungkan ekonominya dengan lebih erat kepada koridor E&E di utara.

Geografi ekonomi Malaysia semakin bersifat kewilayahan, walaupun sebahagian besar tadbir urusnya masih berasaskan negeri.

Jurang itu perlu dirapatkan.

Oleh itu, perdebatan Pulau Pinang–Kedah membawa pengajaran yang lebih besar tentang federalisme Malaysia.

Sejarah perlu difahami. Aturan perlembagaan perlu dihormati. Namun, kedua-duanya tidak sepatutnya menghalang kerjasama ekonomi apabila kedudukan geografi, kegiatan pengeluaran dan kemakmuran bersama menjadikan kerjasama itu langkah yang munasabah.

Sempadan paling penting dalam fasa pembangunan Malaysia yang seterusnya mungkin bukan sempadan antara Pulau Pinang dengan Kedah.

Sempadan itu mungkin terletak antara model lama, apabila negeri bersaing sesama sendiri, dengan model baharu yang menyaksikan ekonomi wilayah berkembang melalui kerjasama. - DagangNews.com

Samirul Ariff Othman adalah penganalisis politik global, perniagaan dan ekonomi. Beliau merupakan pensyarah adjung di Universiti Teknologi PETRONAS (UTP) dan perunding kanan di Global Asia Consulting. Beliau menulis mengenai perspektif global, strategi dan kenegaraan, dengan memberi pandangan strategik terhadap dunia yang semakin kompleks. Pandangan yang dikemukakan di sini adalah sepenuhnya pandangan peribadi beliau.