Suruhanjaya Siasatan Diraja Tabung Haji dan amanah yang retak

Tabung Haji bukan sekadar sebuah institusi kewangan Islam. Ia ialah institusi amanah yang dibina atas kepercayaan berjuta-juta umat Islam Malaysia yang menyimpan wang sedikit demi sedikit dengan satu tujuan — menunaikan ibadah haji.

Atas sebab itu, sebarang persoalan mengenai tadbir urus, integriti atau keputusan pelaburan tidak boleh dilihat semata-mata daripada sudut prestasi kewangan. Apa yang dipertaruhkan bukan sekadar aset bernilai berbilion ringgit, tetapi keyakinan pendeposit terhadap sebuah institusi yang mengurus wang untuk tujuan ibadah.

Perbahasan mengenai Tabung Haji kembali hangat selepas Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) didedahkan. Alasan bahawa laporan tersebut tidak diumumkan lebih awal bagi mengelakkan pendeposit hilang keyakinan, sedikit hambar ketika semua tahu pilihan raya Negeri Sembilan pada 1 Ogos 2026.

Disebalik itu, pendedahan RCI itu juga menimbulkan persoalan yang lebih besar tentang bagaimana sesebuah institusi amanah harus diurus.

Dalam mana-mana organisasi yang memegang dana awam, ketelusan bukan pilihan. Ia adalah sebahagian daripada amanah.

Pengalaman lapangan memberi perspektif berbeza

Penilaian terhadap Tabung Haji tidak seharusnya hanya bergantung kepada laporan tahunan, penyata kewangan atau angka keuntungan. Pengalaman di lapangan sering memberikan gambaran yang jauh lebih menyeluruh tentang bagaimana sesuatu sistem benar-benar berfungsi.

Pengalaman mengerjakan haji di Tanah Suci pada tahun 2000, ketika bertugas di Riyadh, Arab Saudi, membuka ruang untuk saya melihat sendiri bagaimana jutaan jemaah diuruskan setiap musim haji.

Dengan kos sekitar 1,200 riyal yang ditanggung majikan ketika itu, pengalaman tersebut memperlihatkan betapa setiap aspek logistik — daripada penginapan, pengangkutan, makanan sehingga penyelarasan operasi — memberi kesan langsung kepada kebajikan tetamu Allah.

Pendedahan itu kemudiannya diperluaskan lagi melalui pengalaman profesional saya di Dubai yang melibatkan urusan transaksi bangunan serta rundingan penyediaan katering untuk jemaah umrah di Makkah.

Dalam tempoh tersebut, terdapat peluang berinteraksi dengan pegawai, pembekal dan individu yang menjadi sebahagian daripada ekosistem pengurusan haji serta umrah, termasuk menyaksikan sendiri pelaksanaan operasi di lapangan.

Pengalaman sedemikian tidak membuktikan berlakunya salah laku terhadap mana-mana individu. Namun ia memberikan kefahaman bahawa setiap keputusan berkaitan bangunan, penginapan, katering dan perolehan melibatkan nilai kontrak yang besar serta memerlukan tahap tadbir urus yang jauh lebih tinggi berbanding organisasi biasa.

Amanah lebih besar daripada keuntungan

Tabung Haji sememangnya masih memiliki aset yang besar dan terus mengagihkan keuntungan kepada pendeposit. Fakta itu tidak boleh dinafikan.

Namun prestasi kewangan semasa tidak seharusnya menutup ruang untuk menilai keputusan yang dibuat pada masa lalu, terutama jika terdapat persoalan mengenai proses pelaburan, pengurusan risiko dan mekanisme semakan bebas.

Pelaburan di rantau Timur Tengah, termasuk sektor hartanah di Dubai, sememangnya menawarkan potensi pulangan yang tinggi. Pada masa sama, pasaran tersebut turut terkenal dengan turun naik yang ketara serta transaksi bernilai besar yang memerlukan penelitian luar biasa.

Dalam persekitaran sedemikian, kejayaan sesuatu pelaburan tidak boleh diukur hanya berdasarkan jangkaan pulangan. Yang lebih penting ialah sama ada proses membuat keputusan dilaksanakan secara telus, bebas daripada konflik kepentingan serta disokong oleh semakan profesional yang benar-benar berfungsi.

Persoalan inilah yang wajar diberi perhatian apabila institusi berkenaan mengurus wang pendeposit yang disimpan khusus untuk tujuan ibadah.

RCI membuka ruang pembaharuan

Laporan RCI sewajarnya dilihat sebagai peluang memperkukuh institusi, bukannya ancaman kepada reputasi.

Dalam amalan tadbir urus moden, keyakinan awam tidak dipulihkan dengan menyembunyikan kelemahan. Sebaliknya, ia dipulihkan melalui pendedahan yang telus, siasatan yang bebas dan tindakan terhadap mereka yang bertanggungjawab sekiranya wujud sebarang salah laku.

Rakyat lazimnya lebih menghormati institusi yang sanggup mengakui kelemahan dan melaksanakan pembetulan berbanding institusi yang cuba mempertahankan imej dengan menangguhkan pendedahan.

Atas sebab itu, persoalan sebenar bukan sama ada laporan tersebut patut didedahkan atau tidak, tetapi sama ada setiap syor pembaikan benar-benar dilaksanakan sehingga selesai.

Akauntabiliti tidak boleh memilih sasaran

Perdebatan mengenai Tabung Haji turut menyentuh persoalan yang lebih luas tentang tadbir urus institusi awam.

Sekiranya berlaku kelemahan pengurusan atau keputusan pelaburan yang merugikan, rakyat berhak mengetahui bagaimana keputusan tersebut dibuat, siapa yang bertanggungjawab dan apakah langkah pembetulan yang telah diambil.

Budaya menampung kerugian menggunakan wang awam tanpa penjelasan yang menyeluruh tidak membantu memulihkan keyakinan. Pembayar cukai dan pendeposit memenuhi tanggungjawab mereka setiap hari. Oleh itu, mereka juga berhak menuntut tahap pertanggungjawaban yang sama daripada pihak yang diamanahkan mengurus dana tersebut.

Reformasi tidak boleh sekadar menjadi slogan. Reformasi hanya bermakna apabila prinsip akauntabiliti dilaksanakan secara konsisten tanpa mengira kedudukan atau pengaruh individu yang terlibat.

Kepercayaan ialah aset paling mahal

Nilai sebenar Tabung Haji tidak diukur semata-mata pada jumlah aset atau keuntungan tahunan.

Kekuatan institusi itu terletak pada keyakinan berjuta-juta pendeposit yang menyimpan wang selama bertahun-tahun dengan harapan dapat menjadi tetamu Allah.

Pengalaman di Riyadh, Dubai dan Makkah memperlihatkan bahawa bangunan boleh dibina semula, kontrak boleh dirunding semula dan pelaburan boleh dipulihkan. Namun apabila amanah dan kepercayaan masyarakat terjejas, proses memulihkannya jauh lebih sukar dan mengambil masa yang panjang.

Justeru, masa depan Tabung Haji bergantung bukan sahaja kepada keupayaannya menjana pulangan pelaburan, tetapi juga kepada keberanian untuk mengamalkan ketelusan, memperkukuh tadbir urus dan memastikan setiap keputusan dibuat semata-mata demi menjaga amanah jutaan pendeposit.

Itulah asas yang akan menentukan sama ada Tabung Haji terus dihormati sebagai institusi kebanggaan umat Islam, atau sekadar sebuah organisasi yang memiliki aset besar tetapi kehilangan modal paling penting — kepercayaan rakyat. - DagangNews.com