Kota Kinabalu: Banyak daripada 250 syarikat berkaitan kerajaan (GLC) terus mengalami kerugian berjuta-juta ringgit setiap tahun. Di Kota Kinabalu sahaja, kebanyakan projek besar yang gagal merupakan usaha sama GLC dengan syarikat bukan dari Sabah.
“Apa yang ditunjukkan di sini kepada kita ialah semua GLC ini mempunyai tadbir urus yang sangat, sangat lemah dan inilah isu utama di Sabah. Ia diuruskan oleh beberapa pengerusi dan lembaga pengarah yang integriti atau pengetahuannya boleh dipersoalkan. Jadi, semuanya berjalan begitu sahaja tanpa prestasi yang baik.”
“Jika semua atau sekurang-kurangnya 75 peratus daripada GLC beroperasi dengan baik, kerajaan negeri sepatutnya menerima pulangan berbilion ringgit setiap tahun kerana aset yang dikawal oleh GLC adalah dalam lingkungan ratusan bilion ringgit,” kata Datuk John Lo, bekas pegawai bank dan penasihat kepada Kerajaan Negeri dalam peranannya di Majlis Penasihat Ekonomi Sabah (SEAC) serta Institut Kajian Pembangunan (IDS).
window.googletag = window.googletag || {cmd: []};googletag.cmd.push(function() {googletag.defineSlot('/22826383987/dailyexpress_inline', [1, 1], 'gpt-passback').addService(googletag.pubads());googletag.enableServices();googletag.display('gpt-passback');});“Kalau ambil pulangan tiga atau empat peratus pun, kita sepatutnya menerima sekurang-kurangnya tiga, empat atau lima, enam bilion.”
Beliau berkongsi pandangannya dalam podcast “Suara Sabah ke Tindakan” bersama bekas Presiden Persatuan Undang-Undang Sabah Datuk Roger Chin dan pengacara Kopi Tiam Council Adi dan Haffisz, yang dianjurkan oleh NGO Sabar baru-baru ini dengan tajuk “Keperluan Ekonomi terhadap Tadbir Urus Ketat bagi GLC Sabah”.
Lo berkata GLC-GLC ini gagal memberikan pulangan yang sepatutnya daripada aset mereka. Pulangan 5 peratus dianggap boleh diterima, manakala 10 peratus dianggap baik. Jika GLC dapat menjana pulangan 5 peratus atau lebih daripada aset mereka, Kerajaan Negeri Sabah boleh memperoleh berbilion ringgit lagi dalam bentuk dividen setiap tahun!
Katanya, pulangan 5 peratus ke atas aset sepatutnya tidak menjadi masalah kerana kos modal seperti tanah hampir-hampir tidak wujud. Sektor swasta pun boleh menjana lebih 5 peratus walaupun mereka perlu membeli tanah pada harga pasaran dan membayar faedah pinjaman.
Bandingkan ini dengan RM143 juta yang diterima oleh Kerajaan Sabah daripada beberapa GLC yang berprestasi, termasuk RM50 juta daripada SMJ Energy.
Lo memberi contoh KPJ Healthcare Bhd milik Johor yang 43.38 peratus sahamnya dimiliki oleh Johor Corp dan disenaraikan di Bursa Malaysia dengan nilai saham keseluruhan RM1.96 bilion, sebagai model yang patut dicontohi oleh GLC Sabah.
“KPJ Healthcare Bhd boleh memberikan dividen lebih banyak daripada semua GLC Sabah digabungkan dengan keuntungan melebihi RM350 juta!”
GLC Sabah juga sangat gemar menandatangani usaha sama (JV) dengan syarikat luar Sabah atas pelbagai alasan.
“Kita perlu melahirkan usahawan tempatan sendiri, bukannya membantu atau menambah kekayaan syarikat luar Sabah,” kata Lo.
“Apa yang saya cuba sampaikan ialah jika GLC kita berjaya, mereka sudah boleh disenaraikan di Bursa Malaysia – kita tak perlu lagi bergantung kepada dana kerajaan sebanyak ini.
“Kedua, kita tak perlu bergantung sangat kepada bajet kerajaan. Kita boleh kumpul dana berbillion ringgit di pasaran.”
Datuk Roger Chin berkata bentuk usaha sama tradisional biasanya membabitkan sebidang tanah. Akhirnya GLC hanya dapat 10 unit kedai, contohnya.
“Kalau GLC bangunkan sendiri tanah bernilai tinggi itu, contohnya di Kota Kinabalu, mereka boleh dapat lebih banyak wang dan aset.
“Saya faham memang perlukan banyak modal untuk bangunkan projek. GLC mungkin tak cukup dana, tapi dana boleh dikumpul dengan pelbagai cara lain.
“Saya sentiasa rasa pelik bagaimana mereka boleh berpuas hati dengan hanya 10 unit kedai. Bila dilihat balik semua JV yang ditandatangani, anda akan dapati macam itulah keadaannya.”
Lo menambah kenyataan Roger:
“Kalau kita ada tanah yang sangat bernilai, kenapa GLC perlu buat JV dengan orang luar? Ia boleh jana duit sendiri.
“Kita sebenarnya boleh kumpul dana sebab aset itu memang sudah cukup bernilai. Kenapa kita perlukan syarikat luar dalam bidang hartanah untuk masuk? Kita ada ramai pemaju Sabah yang boleh melakukannya. Jadi kenapa perlu JV dengan orang luar?”
Roger pula berkata: “Bagi saya, GLC wujud dengan tujuan tertentu. Mereka sepatutnya terlibat dalam industri atau sektor yang tidak diminati oleh pihak swasta. Contohnya kilang susu atau kilang simen.
“Mereka hanya patut berada dalam sektor di mana pihak swasta tidak lebih baik daripada mereka. Jadi mereka perlu berkembang sehingga lebih baik daripada swasta dalam industri-industri ini.”
Menurut Lo, ada dua perkara yang berlaku di Sabah sejak bertahun-tahun.
“GLC sedang membunuh sektor swasta dalam banyak bidang.
“Sektor swasta kita hampir musnah. Sektor swasta kita langsung tak ada peluang untuk berkembang.
“Lebih teruk lagi, bila kerajaan bertukar, antara mangsa pertama ialah pemain sektor swasta.
“Oh, awak sokong kerajaan lama jadi saya akan ‘bunuh’ awak. Pemimpin politik kita perlu hentikan perkara ini.
“Kita tak akan mencapai pertumbuhan ekonomi yang mampan kalau kita terus membunuh usahawan Sabah sendiri. Lebih parah, kita bunuh usahawan Sabah dan bawa masuk orang luar. Ini sangat, sangat serius. Pemikiran ini mesti berubah.
“Secara mudahnya, kalau GLC itu milik kerajaan, memang wujud konflik kepentingan.
“Konflik itu ialah saya akan sokong syarikat yang saya miliki. Saya akan beri kelebihan kepada syarikat itu lebih daripada sepatutnya dan ini menjadikan persaingan tidak adil untuk sektor swasta. Begitulah pincangnya pasaran kita,” kata Roger.
“Ia tidak baik kerana dasar akan disesuaikan untuk memihak kepada GLC dan bukannya keseluruhan industri swasta. Inilah yang menyebabkan pasaran menjadi pincang dan sektor swasta yang terpaksa menanggung akibatnya,” jelas Chin.
Beliau menggesa supaya diwujudkan Akta Perolehan yang mampu menjadi pemangkin perubahan bagi meratakan padang permainan yang telah pincang akibat keutamaan kerajaan atau penguatkuasaan keterlaluan dasar Bumiputera.
“Sudah tentu semua GLC boleh dipulihkan! Tiada yang mustahil. Apa yang diperlukan hanyalah kemahuan dan keberanian politik. Hajiji (Ketua Menteri) sudah mula mengambil langkah pertama. Terdapat pegawai dan profesional Sabah yang berkebolehan untuk memulihkan GLC!”
“Buat pertama kali di Sabah, dengan Hajiji sebagai KM dan Masidi sebagai Menteri Kewangan, kita ada keberanian politik. Salah guna, kerugian dan penyelewengan dalam GLC sudah terlalu lama disembunyikan. Hajiji telah melantik Masidi untuk mengetuai semua GLC.”
“Suara Sabah ke Tindakan – Membentuk Masa Depan Sabah Bersama” ialah inisiatif yang digerakkan rakyat secara bipartisan, berlangsung dari Mac hingga Jun 2025, yang bertujuan untuk mengangkat suara rakyat Sabah, memupuk perbincangan bermakna serta membentuk dasar dalam bidang pendidikan, penjagaan kesihatan, infrastruktur awam dan tadbir urus yang baik.
