Kota Kinabalu: Sabah harus membina jenamanya berasaskan warisan semula jadi dan bukannya bersaing dari segi harga, kata Presiden Pengasas Rangkaian Pemimpin Muda Perniagaan dan Industri Sabah (Sybil), Datuk James Wong (gambar).
“Kelebihan daya saing Sabah terletak pada penceritaan dan penjenamaan, bukan jumlah pengeluaran,” kata Wong, yang juga Pengurus Besar Kumpulan Perbadanan Kemajuan Ekonomi Negeri Sabah (Sedco).
Beliau berkata demikian pada sesi CEO Masterclass Podcast Live: Conversations that Matter di Pusat Konvensyen Antarabangsa Sabah, Selasa.
Sesi itu diadakan sempena CEO Masterclass Sabah 2026, anjuran Sybil dengan kerjasama Dewan Perniagaan dan Industri Antarabangsa Malaysia (MICCI) Sabah serta disokong Kementerian Perindustrian, Keusahawanan dan Pengangkutan Negeri. Daily Express merupakan rakan media bagi acara itu.
Wong memberikan contoh berdasarkan pengalamannya mengusahakan perniagaan pembuatan bir halia, apabila seorang petani di Tambunan mendakwa halia yang pernah dieksport dari daerah itu ke Bentong, Pahang, kembali ke pasaran dengan harga jauh lebih tinggi selepas menggunakan nama Bentong.
“Jika benar, dan DNA halia Bentong yang sangat mahal dan pedas itu sebenarnya berasal dari Tambunan, penjenamaan Bentong yang meningkatkan nilainya dengan ketara, sedangkan halia Tambunan tanpa penjenamaan itu mengalami perbezaan harga yang besar,” katanya.
“Kita mempunyai bahan mentah yang hebat dan berkualiti di Sabah, tetapi penjenamaan dan penceritaan kita lemah.
“Kita tidak boleh bersaing dari segi jumlah pengeluaran atau harga murah dengan China kerana mereka akan mengatasi kita dan kita juga tidak boleh bersaing dengan tenaga kerja yang lebih muda dan berdaya tahan berbanding Vietnam, Indonesia atau Filipina.
“Tetapi kita boleh bersaing melalui jenama, dari segi memasarkan Pristine Borneo atau versi halal Pristine Borneo, ke seluruh dunia,” katanya.
Beliau berkata sekiranya usahawan mampu memasarkan dan menjual air botol dari Malaysia ke China ketika pandemik Covid-19 sehingga memperoleh jutaan ringgit, hutan hujan dan hasil semula jadi Sabah juga mempunyai potensi komersial yang belum diterokai sepenuhnya.
Wong, yang mendapat latihan sebagai arkitek dan kembali ke Sabah 16 tahun lalu selepas menamatkan pengajian di New Zealand, berkata beliau membina syarikat reka bentuk dan pembinaannya berasaskan prinsip sama, iaitu beralih daripada menjual perkhidmatan kepada menjual produk siap.
Beliau mengimbas kembali pelanggan yang mengadu yuran profesionalnya terlalu tinggi walaupun memandu kereta mewah, satu jurang persepsi yang mendorongnya menggabungkan reka bentuk seni bina dengan penyampaian pembinaan di bawah satu bumbung, satu model yang menurutnya jarang diamalkan di Sabah ketika itu.
Syarikat itu kini berkembang kepada kira-kira 80 kakitangan dan sekitar 300 pekerja sokongan di tapak, manakala kumpulan lebih besar yang diterajuinya, yang kini dikendalikan sehari-hari oleh isterinya, Annie, ketika beliau berkhidmat sebagai Pengurus Besar Kumpulan Sedco, mempunyai kira-kira 1,000 pekerja.
Wong memberitahu hadirin bahawa kepimpinan ketika krisis memerlukan pemimpin mengetepikan emosi dan bertindak tegas, dengan menggambarkan apa yang disifatkannya sebagai falsafah pintu besi, iaitu apabila kapten kapal menutup ruang yang dimasuki air bagi menyelamatkan bahagian lain kapal daripada terus panik dan tidak bertindak.
“Sebagai pemimpin, anda perlu mengasingkan kawasan bermasalah, mengenal pasti apa yang sedang tenggelam, menutupnya, kemudian menentukan sumber yang ada untuk menyelamatkan bahagian kapal yang lain. Ia bukan mengenai diri anda, tetapi tanggungjawab kita untuk menjaga orang kita,” katanya.
Beliau turut mengaitkan sebahagian besar kejayaannya dengan faktor di luar kawalannya sendiri, sambil mengimbas nasihat bekas Ketua Pegawai Eksekutif UnitPengurusan Prestasi dan Pelaksanaan (Pemandu), Datuk Seri Idris Jala, yang tidak dapat menghadiri sesi itu kerana masalah kesihatan.
Katanya, peringatan Jala bahawa banyak peluang yang mengubah kehidupan datang daripada sesuatu yang lebih besar daripada diri sendiri mempengaruhi cara beliau membuat keputusan.
Selain itu, beliau menggesa usahawan muda membina sahsiah diri dan bukannya hanya mengejar strategi.
“Perniagaan adalah 20 peratus strategi dan 80 peratus psikologi serta sahsiah. Anda akan melalui masa sukar dan ketika itu sahsiah anda yang akan memastikan anda terus bertahan.
“Jadilah pemimpin yang berkhidmat, kekal merendah diri untuk belajar daripada semua orang, termasuk pekerja anda di tapak, dan sentiasa menjaga integriti. Dan cari pasukan yang baik. Jangan cuba menjadi wira seorang diri,” katanya.
