johardy14/09/2026 - 07:00 Oleh SAMIRUL ARIFF OTHMAN editor@dagangnews.com Pilihan raya negeri di Johor dan Negeri Sembilan baru-baru ini sudah pasti akan dianalisis melalui sudut yang lazim seperti perkiraan pilihan raya, politik gabungan dan tingkah laku pengundi.
Namun, kepentingannya jauh melangkaui keputusan politik semasa.
Kedua-duanya menunjukkan bahawa sistem persekutuan Malaysia sedang memasuki fasa baharu apabila identiti negeri, keyakinan institusi dan cita-cita ekonomi serantau menjadi kuasa yang semakin berpengaruh dalam membentuk pembangunan negara.
Oleh itu, persoalan yang dihadapi Malaysia bukan lagi sekadar bagaimana kuasa dan hasil harus dibahagikan antara Putrajaya dengan negeri-negeri.
Persoalannya ialah sama ada Persekutuan mempunyai seni bina ekonomi yang mampu mengubah identiti negeri yang semakin kukuh menjadi kemakmuran negara yang lebih kukuh.
Kebangkitan keyakinan negeri
Negeri-negeri yang kuat bukanlah masalah bagi sebuah persekutuan. Ia hanya menjadi masalah apabila cita-cita politik berkembang lebih pantas daripada penyelarasan ekonomi.
Justeru, cabaran bagi sistem persekutuan moden bukanlah untuk menyekat keyakinan negeri, tetapi menyalurkannya ke arah daya saing negara.
Apabila negeri-negeri menjadi semakin berkeupayaan dan bercita-cita tinggi dari segi ekonomi, peranan Kerajaan Persekutuan juga perlu berkembang — daripada berfungsi terutamanya sebagai pengagih sumber kepada menjadi arkitek kepada suatu kerangka nasional yang membolehkan inisiatif negeri saling memperkukuh dan bukannya bersaing antara satu sama lain.
Sepanjang sebahagian besar sejarah Malaysia selepas merdeka, perbahasan mengenai federalisme tertumpu kepada kuasa perlembagaan, pindahan fiskal, hasil petroleum dan, kebelakangan ini, pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).
Isu-isu ini kekal penting, tetapi sebahagian besarnya mencerminkan fasa awal pembangunan persekutuan yang memberi tumpuan kepada penetapan hubungan institusi antara Kerajaan Persekutuan dengan negeri-negeri.
Hari ini, cabaran yang berbeza sedang muncul. Apabila beberapa negeri semakin yakin dalam mengejar keutamaan pembangunan dan kelebihan daya saing masing-masing, persoalan yang lebih penting ialah bagaimana cita-cita ini boleh disepadukan ke dalam strategi nasional yang koheren bagi transformasi ekonomi.
Bangsa Johor dan ekonomi keyakinan negeri
Johor mungkin memberikan gambaran paling jelas mengenai perubahan landskap ini. Mandat pilihan raya yang tegas di negeri itu mencerminkan lebih daripada sekadar kesinambungan politik. Ia turut memberi isyarat keyakinan terhadap model pembangunan yang semakin meletakkan Johor sebagai salah satu enjin utama pertumbuhan Malaysia.
Gagasan Bangsa Johor, yang suatu ketika dahulu difahami terutamanya dari sudut budaya dan sejarah, kini memperoleh dimensi ekonomi yang ketara. Ia mencerminkan keyakinan yang semakin meningkat bahawa Johor bukan sahaja memiliki identiti tersendiri, malah mempunyai keupayaan institusi untuk membentuk hala tuju pembangunannya sendiri sambil kekal teguh dalam Persekutuan.
Keyakinan itu diperkukuh oleh faktor geografi. Zon Ekonomi Khas Johor-Singapura, Sistem Transit Rapid (RTS) Link, cadangan rangkaian Transit Aliran Autonomi Bertingkat dan integrasi ekonomi yang lebih mendalam dengan Singapura secara beransur-ansur mengubah Johor menjadi salah satu wilayah ekonomi rentas sempadan paling dinamik di Asia Tenggara.
Secara keseluruhannya, inisiatif ini bukan sekadar projek infrastruktur. Ia sedang meletakkan asas kepada ekosistem pengeluaran bersepadu apabila pelaburan, bakat, teknologi dan rantaian bekalan semakin merentasi sempadan pentadbiran.
Pengalaman Johor justeru menimbulkan persoalan nasional yang lebih luas. Apabila negeri-negeri menjadi semakin berpandangan keluar dan bercita-cita tinggi, bagaimanakah aspirasi mereka harus dimasukkan ke dalam strategi pembangunan Malaysia secara keseluruhan?
Jawapannya tidak boleh sekadar terletak pada desentralisasi yang lebih luas atau peruntukan persekutuan yang lebih besar. Ia memerlukan institusi yang mampu menyelaraskan inisiatif di peringkat negeri dengan keutamaan nasional supaya kejayaan serantau menyumbang secara langsung kepada daya saing negara.
Negeri Sembilan dan geografi desentralisasi
Negeri Sembilan menawarkan perspektif yang berbeza tetapi sama pentingnya. Tidak seperti Johor, yang keyakinannya sebahagian besarnya didorong oleh dinamisme ekonomi dan keterhubungan antarabangsa, Negeri Sembilan memperoleh sebahagian besar ciri institusinya daripada tradisi perkongsian kuasa dan tadbir urus wilayah yang terkandung dalam Adat Perpatih.
Tradisi ini terus mencerminkan penghargaan terhadap perundingan, pengagihan kuasa dan tanggungjawab tempatan, sekali gus mengingatkan kita bahawa desentralisasi yang berkesan bergantung kepada budaya institusi sama seperti ia bergantung kepada reka bentuk perlembagaan.
Kedudukan geografi negeri itu turut meningkatkan kepentingannya. Terletak antara Lembah Klang dengan Johor, Negeri Sembilan mempunyai kedudukan strategik dalam geografi ekonomi Semenanjung Malaysia yang sedang berkembang.
Malaysia Vision Valley menggambarkan potensinya untuk menjadi lebih daripada sekadar peluasan kawasan kediaman Greater Kuala Lumpur.
Dengan perancangan yang baik, negeri itu boleh berkembang menjadi koridor penting yang menghubungkan ekonomi metropolitan terbesar Malaysia dengan kutub pertumbuhan selatan yang paling pesat berkembang, sekali gus menunjukkan bagaimana perancangan wilayah boleh memperkukuh integrasi nasional.
Mengapa Malaysia memerlukan seni bina persekutuan baharu
Jika dilihat bersama, Johor dan Negeri Sembilan menunjukkan bahawa negeri-negeri yang lebih kuat tidak semestinya melemahkan Persekutuan.
Sebaliknya, negeri yang yakin, mempunyai institusi berkeupayaan dan strategi pembangunan yang jelas boleh menjadi rakan kongsi penting dalam memperkukuh daya tahan ekonomi Malaysia.
Pengalaman kedua-dua negeri ini menunjukkan bahawa peringkat seterusnya federalisme Malaysia harus bergerak melangkaui pandangan bahawa negeri-negeri merupakan penerima pindahan fiskal semata-mata, kepada pengiktirafan terhadap mereka sebagai pemain ekonomi strategik.
Untuk mencapai transformasi ini, seni bina institusi Malaysia juga perlu berkembang seiring. Walaupun Malaysia secara perlembagaan merupakan sebuah negara persekutuan, banyak instrumen utama dasar fiskal dan ekonomi masih tertumpu di peringkat nasional.
Kerajaan negeri memikul tanggungjawab besar dalam hal tanah, perancangan infrastruktur, sumber asli dan pembangunan tempatan, namun sering mempunyai kapasiti fiskal yang terhad berbanding tanggungjawab tersebut.
Ketidakseimbangan ini tidak boleh ditangani hanya melalui geran yang lebih besar atau rundingan berkala mengenai perkongsian hasil. Ia memerlukan kerangka yang lebih menyeluruh yang mengintegrasikan federalisme fiskal, perancangan wilayah dan federalisme pengeluaran.
Federalisme fiskal menentukan bagaimana hasil diperoleh, dikongsi dan dibelanjakan. Perancangan wilayah menyelaraskan infrastruktur, pelaburan dan pembangunan ruang merentas bidang kuasa.
Federalisme pengeluaran membawa perbincangan ini lebih jauh dengan mempersoalkan bagaimana kelebihan perbandingan negeri-negeri yang berbeza boleh dihubungkan melalui rantaian bekalan, ekosistem perindustrian, mobiliti tenaga kerja dan kerjasama teknologi supaya pertumbuhan di satu wilayah dapat mewujudkan peluang di seluruh Persekutuan.
Daripada negeri yang kuat kepada satu Persekutuan yang lebih kukuh
Kepentingan Johor dan Negeri Sembilan melangkaui pilihan raya negeri masing-masing baru-baru ini. Kedua-duanya menggambarkan kemunculan identiti negeri yang semakin kukuh, berasaskan bukan sahaja sejarah atau politik, tetapi juga keupayaan institusi dan keyakinan ekonomi.
Kedua-duanya turut menunjukkan bahawa cabaran yang dihadapi Malaysia bukan lagi sekadar mengurus kepelbagaian melalui penyesuaian perlembagaan atau pengagihan semula fiskal. Cabarannya adalah untuk membina seni bina pembangunan nasional bersepadu yang mampu mengubah cita-cita serantau menjadi kemakmuran bersama.
Perbincangan yang lebih luas ini secara semula jadi menimbulkan persoalan lanjut. Bagaimanakah Bangsa Johor harus melengkapi dan bukannya bersaing dengan perancangan ekonomi nasional? Bolehkah tradisi tadbir urus berlapis Negeri Sembilan menawarkan panduan kepada desentralisasi moden?
Bagaimanakah Pulau Pinang dan Kedah boleh bergerak melangkaui perdebatan sejarah ke arah sistem pengeluaran bersama? Bolehkah MA63 berkembang daripada perbincangan yang tertumpu terutamanya kepada hak fiskal kepada perbincangan yang turut memberikan tumpuan setara terhadap keupayaan industri, pemindahan teknologi dan penciptaan nilai?
Bab seterusnya federalisme Malaysia tidak akan ditentukan semata-mata oleh bagaimana kuasa dibahagikan atau hasil dikongsi. Ia akan ditentukan oleh sama ada Malaysia mampu mengubah negeri-negeri yang semakin yakin kepada suatu sistem pengeluaran nasional yang bersepadu.
Oleh itu, masa depan Persekutuan bukan terletak pada negeri-negeri yang lebih lemah, tetapi pada negeri-negeri yang lebih kuat dan dihubungkan oleh institusi nasional yang lebih kukuh. - DagangNews.com
