Sejarah Awal Suku Tombonuo: Warisan Budaya Sabah yang Menarik
Ketahui Tradisi Dan Sejarah Suku Tombonuo, Warisan Budaya Pribumi Sabah. Suku Tombonuo merupakan salah satu suku kaum peribumi yang kaya dengan sejarah dan tradisi di Sabah. Mengikut catatan Miller (1982), suku ini tergolong dalam kumpulan Suku Paitanik bersama dengan Lobu, Lingkabau, Sugpan dan Kinabatangan (Atas).
Selepas Perang Dunia Kedua, terdapat kesedaran baru untuk mengkaji serta menulis semula sejarah pelbagai suku kaum asal di Sabah, termasuk Suku Tombonuo.
Definisi dan Kepentingan ‘Suku’ dalam Budaya Tempatan
Menurut Elkin (1974), ‘suku’ merujuk kepada sekumpulan manusia yang mempunyai hubungan persaudaraan—sama ada secara langsung atau tidak—yang hidup bersama dalam satu kawasan, berkongsi bahasa, adat dan peraturan tersendiri. Suku juga ditakrifkan sebagai komuniti penduduk peribumi yang mendiami kawasan tertentu dalam satu wilayah besar.
Jejak Sejarah dan Tradisi Lisan
Kajian sejarah Suku Tombonuo seringkali bergantung kepada cerita rakyat, lagenda dan mitos yang diwarisi melalui tradisi lisan. Walaupun kajian bertulis mengenai asal usul suku kaum ini masih agak kurang, cerita-cerita rakyat yang dikongsi oleh orang tua memberikan gambaran tentang suasana dan budaya zaman silam (Sonza 1979). Sebagai contoh, kajian PS Shim (2007) mendapati cara penyebutan perkataan ‘lalang’ dalam pelbagai bahasa peribumi—seperti “Kutad” bagi Suku Tombonuo—mampu mencerminkan identiti serta perbezaan antara kumpulan etnik di Sabah.
Kehidupan dan Amalan Tradisional
Sejarah awal mencatatkan bahawa Suku Tombonuo pernah mendiami Kampung Kanibongan (Drymple, 1762). Menariknya, sebelum kehadiran perubatan moden dari Barat, amalan budaya seperti ‘Sermungup’—hukuman yang melibatkan tiupan mata tombak ke pesalah sambil diiringi tarian—diamalkan dalam kalangan penduduk pantai. Pryer (1881) melaporkan bahawa hukuman ini dijalankan terhadap peniaga yang cuba mengelak daripada membayar cukai. Keprihatinan pihak Barat terhadap amalan tersebut akhirnya mendorong perubahan dalam cara pelaksanaan hukuman, menggantikannya daripada korban manusia kepada haiwan.
Perpindahan dan Integrasi Sosial
Untuk mencari keamanan dan menghindari pertumpahan darah dalam peperangan tradisional, Suku Tombonuo bersama dengan suku Momogun, Sukang dan Makiang memilih untuk berpindah dari kawasan pantai ke kawasan pedalaman seperti Paitan dan Sugut. Walaupun ramai antara mereka telah memeluk agama Islam dan dikenali sebagai Suku Sungai, bahasa dan identiti budaya Suku Tombonuo tetap terpelihara.
Warisan dan Hubungan Antara Suku Kaum
Suku Tombonuo mempercayai bahawa Aki Silam, Aki Sumbol, Aki Toworo, Aki Alon serta Adu Ruvoi adalah nenek moyang mereka. Sejarah mencatatkan bahawa suku ini merupakan sebahagian daripada kumpulan 40 suku kaum peribumi seperti Dusunik dan Paitanik yang tersenarai dalam Persatuan Kebudayaan Kadazandusun. Terdapat juga persamaan budaya dengan Suku Tagbanua (Orang Banua) di Pulau Palawan, di mana pawang atau ketua agama pagan dikenali sebagai Bobolizan bagi orang Tagbanua dan Bobohizon bagi Suku Tombonuo. Catatan D Daly pada tahun 1884 turut mengukuhkan kewujudan Suku Tombonuo melalui pengamatan di Sungai Penungah, Melikop dan Melian, serta penemuan tapak perkuburan pembesar Suku Tambuono.
Sumber :
1. PS Shim 2007. Inland people of Sabah.
2. Miller, CP 1982. A Brief look at the languages and dialects of Sabah. Sabah Society Jurnal, Vol. VII No. 1 : 53-64
3. Elkin, AP 1974. The Australian Aborigines. (5th Edition) Angus & Robertson (Publisher) Pty Ltd Sydney
4. Sonza, DP 1979. The Bisaya of Borneo and the Philippines : A new look at the Maragtas.
5. Dalrymple, A 1767. A plan for extending the commerce of this Kingdom and of the East India Company.
6. BNBH 1.10.1886
7. Daly, DD 1884. Diary of Mr D D Daly’s Trip up the Kinabatangan River
8. Pryer, WB 1881. Diary of a trip to Kinabatangan River
Baca juga cerita menarik di bawah:
