MENGETAHUI batas keupayaan Sabah dan tidak menetapkan sasaran terlalu tinggi setakat ini terbukti menjadi strategi yang selamat dan menguntungkan bagi SMJ Energy Sdn Bhd (SMJE), versi Sabah bagi Petros (Petroleum Sarawak Bhd), yang kini sedang berdepan kebuntuan dengan Petronas dalam isu-isu seperti hak milik minyak dan gas.
SMJE, secara senyap sejak Disember 2021, telah berkembang menjadi sebuah syarikat bernilai RM5.1 bilion hari ini.
Kenapa hanya selepas 2021 dan bukan sebelum itu? Pada 2020, gabungan Perikatan Nasional dengan Sarawak sebagai sekutu memutuskan – selepas membentuk kerajaan persekutuan berikutan Langkah Sheraton yang menumbangkan Kerajaan Pakatan Harapan pertama – untuk tidak mencabar keputusan Mahkamah Tinggi yang memberikan hak kepada Kerajaan Sarawak untuk mengutip cukai tambahan 5 peratus ke atas produk petroleum yang berasal dari negeri itu, sejajar dengan rundingan Jawatankuasa Antara Kerajaan (IGC) yang menjadi asas kepada Perjanjian Malaysia.
window.googletag = window.googletag || {cmd: []};googletag.cmd.push(function() {googletag.defineSlot('/22826383987/dailyexpress_inline', [1, 1], 'gpt-passback').addService(googletag.pubads());googletag.enableServices();googletag.display('gpt-passback');});Ini bermakna, bersama dengan royalti 5 peratus yang diperuntukkan di bawah Akta Pembangunan Petroleum, Sarawak dan Sabah kini menikmati 10 peratus hasil daripada minyak dan gas yang diekstrak di wilayah masing-masing.
MA63, seperti yang kebanyakan harus tahu sekarang ini – walaupun tidak diajar secara meluas di sekolah – adalah dokumen yang menyebabkan negeri-negeri Borneo bersetuju bersama Singapura untuk membentuk Malaysia pada 16 September 1963.
Keperluan untuk Petronas mencari mekanisme undang-undang yang boleh diterima untuk meneruskan urus niaganya selepas pengiktirafan Kerajaan Persekutuan terhadap hak MA63 ke atas sumber negeri – walaupun selepas 60 tahun – telah membawa kepada penubuhan Petros dan SMJE.
Akibatnya kedua-dua negeri mempunyai perjanjian berasingan Petronas dengan pendekatan SMJE (sebelum ini SMJ Sdn Bhd) berbeza daripada pendekatan Sarawak.
Sabah menandatangani Perjanjian Kerjasama Komersial (CCA) dengan Petronas pada Disember 2021 manakala Sarawak menandatangani Perjanjian Penyelesaian Komersial (CSA) dengan Petronas pada Disember 2020.
“Kami tahu siapa diri kami, di mana batasan kami dan tahap penerimaan risiko kami.
“Daripada cuba menjadi sesuatu yang kami bukan dan mengambil risiko yang melebihi kemampuan kewangan kami bekerja dalam keupayaan kami untuk merundingkan aset minyak dan gas (O&G) bagi [Sabah],” kata Ketua Pegawai Eksekutif SMJE, Dr Dionysia Aloysius Kibat.
Tangan berpengalaman yang membimbing Sabah meneroka wilayah baru dalam industri ini selepas tahun 2020 ialah seorang tokoh lama yang sangat memahami industri ini.
Beliau ialah Datuk Seri Panglima Lim Haw Kuang Penasihat Kerajaan Sabah untuk SMJE. Beliau memberitahu The Edge:
“Marilah kita kenali batasan kita. Marilah kita bersikap rendah diri dan tidak terlalu bercita-cita tinggi. Eksplorasi huluan sangat mahal dan berisiko mencecah ratusan juta.
“Kami mengelakkan risiko eksplorasi dengan merundingkan hak ‘free carry’ atau ‘back-in rights’. Kami tahu bagaimana mengenal pasti aset pengeluaran yang baik dengan aliran tunai yang kukuh dan dikendalikan oleh operator yang bereputasi dengan rekod ESG (alam sekitar, sosial dan tadbir urus) yang terbukti.
“Kami tahu bagaimana untuk menstrukturkan semula, mengurus dan mengoptimumkan aset,” kata Lim, yang sebelum ini merupakan Pengerusi Eksekutif Shell (China) Ltd ketua Perancangan dan Strategi Royal Dutch Shell, Presiden Shell Downstream untuk Asia dan Timur Tengah serta Pengerusi Shell Malaysia.
Beliau juga pernah memegang jawatan sebagai ahli lembaga pengarah BG Group, Bank Negara Malaysia, Sime Darby Bhd (KL:SIME) dan Ranhill Utilities Bhd serta Pengerusi Eksekutif Bank Pembangunan Sabah (SDB).
Mungkin dalam peranan beliau di SDB-lah rakyat Sabah mula lebih mengenali beliau apabila beliau mendedahkan RM7 bilion pinjaman tidak berbayar melalui akaun kreatif yang hampir menyebabkan penutupan institusi kewangan negeri itu dan merosakkan ekonomi negeri dengan serius.
Beliau kemudiannya melaksanakan langkah-langkah di bawah pasukan pengurusan baharu dengan sokongan Menteri Kewangan Negeri Datuk Seri Masidi Manjun untuk memulihkan sebahagian besar daripada pinjaman bermasalah SDB yang sebelum ini banyak dipinjamkan kepada syarikat-syarikat berasaskan di Semenanjung oleh lembaga pengurusan terdahulu yang telah menyeleweng daripada objektif asal SDB.
SMJE ialah sebuah syarikat milik penuh kerajaan (GLC) di bawah Chief Minister Inc. Ia beroperasi secara bebas di bawah lembaga pengarah profesional dengan tadbir urus korporat yang kukuh.
Ia dipengerusikan oleh Masidi dan Lembaga Pengarahnya termasuk Setiausaha Tetap beliau Datuk Mohd Sofian Alfian Nair dan Ketua Pegawai Eksekutif Kumpulan Pelaburan Hartanah Bhd Mohamad Damshal Awang Damit selain bekas Ketua Pegawai Eksekutif Petros Datuk Sauu Kakok.
Strategi SMJE di bawah Kibat dan Lim adalah membiarkan Petronas meneruskan eksplorasi buat masa ini, seperti yang dilakukan sejak zaman Akta Pembangunan Petroleum (PDA) 1976.
SMJE kemudiannya akan memutuskan untuk membeli kepentingan apabila didapati menguntungkan untuk berbuat demikian.
Oleh itu pendekatan Sabah dalam mengeksploitasi aset O&G bersama Petronas amat berbeza dengan Sarawak.
Ia berasaskan pemerolehan aset pengeluaran dalam usaha membina portfolio seimbang merangkumi aset huluan, hiliran dan Gas Asli Cecair (LNG) yang dikendalikan oleh operator bereputasi.
Sebaliknya Sarawak bertujuan untuk mengambil alih pemilikan dan pengoperasian projek-projek sasaran sebagaimana dinyatakan dalam CSA mereka.
Sarawak juga mahu Petros menjadi pengagregat gas di negeri itu di mana semua gas yang dihasilkan di Sarawak mesti dijual kepada Petros dan bukannya Petronas.
Petros yakin ia mampu meniru apa yang Petronas boleh lakukan dengan mengikuti tafsiran Sarawak terhadap undang-undang yang berkaitan.
Petros melancarkan Pusingan Bidaannya sendiri 2024 untuk menganugerahkan tapak pemerangkap karbon dan tapak penerokaan O&G darat.
Oleh itu sementara CSA Sarawak menetapkan bahawa peranan Petros adalah untuk mengurus sumber minyak dan gas darat dan melabur dalam usaha niaga luar pesisir; SMJE memberi tumpuan kepada peningkatan penyertaan dan perkongsian hasil dalam urusan petroleum huluan, pertengahan dan hiliran dengan kerjasama Petronas.
Menurut Kibat CCA menetapkan bahawa Sabah mempunyai suara yang lebih besar, penyertaan yang lebih besar, bahagian hasil yang lebih besar dalam industri O&G negeri.
Serta hak untuk merundingkan perbelanjaan carigali secara percuma daripada pembida blok penerokaan dan/atau pilihan masuk semula dari Petronas di luar Sabah.
Dia memberitahu The Edge dalam satu temu bual bahawa untuk blok penerokaan baharu SMJE mungkin menggunakan hak bawaan percuma atau masuk semula bergantung pada keadaan.
Bawaan percuma bermakna SMJE bagi pihak Kerajaan Sabah boleh memilih untuk mengambil bahagian dalam Kontrak Perkongsian Pengeluaran (PSC) baharu dengan kepentingan ekuiti yang telah dipersetujui terlebih dahulu selepas kejayaan penerokaan tanpa membayar kos penerokaan.
Di bawah sokongan SMJE boleh memilih untuk mengambil bahagian dalam PSC baharu dengan kepentingan ekuiti rundingan yang telah dipersetujui sebelum kejayaan penerokaan tetapi akan membayar balik bahagiannya dalam kos penerokaan secara retrospektif.
Kelebihan yang diberikan oleh SMJE ialah sama ada pilihan menghapuskan risiko penerokaan sekiranya berlaku kegagalan. Ia kini mempunyai hak ‘masuk-semula’ sebanyak 20 peratus dalam Blok SB403 dan SB409 masing-masing dalam PSC.
Sabah menghasilkan kira-kira 40 peratus minyak dan kondensat Malaysia berbanding 30 peratus minyak Sarawak. Ia juga menghasilkan sehingga 18 peratus gas asli di negara ini jauh lebih rendah daripada 60 peratus di Sarawak.
Pengambilalihan SMJE yang berjaya daripada Petronas termasuk 50 peratus pegangan dalam PSC Samarang di luar Sabah yang menghasilkan 36,000 tong minyak dan gas dan 25 peratus pegangan dalam 1.2 juta tan metrik setahun (mmtpa) loji petrokimia Petronas Chemicals Fertilizer Sabah Samur, sebuah kompleks pengeluaran ammonia bersepadu hiliran di pantai barat Sabah.
SMJE juga telah memperoleh Sabah International Petroleum Sdn Bhd (SIP) yang memberikannya 10 peratus ekuiti dalam loji pencairan 3.6mmtpa Petronas LNG Train 9 yang sangat menguntungkan di Bintulu, Sarawak (LNG9) – aset yang diunjurkan untuk menghasilkan keuntungan untuk sedekad lagi.
Inilah yang menyumbang kepada keuntungan bersih SMJE sebanyak RM259 juta untuk tahun kewangan berakhir 31 Dis 2023 (TK2023) menggantikan beberapa kerugian bersih pada tahun-tahun sebelumnya yang membawa kepada kerugian bersih sebanyak RM7.1 juta pada TK2022.
SMJE berkata pelaburannya dalam Projek LNG9 dan kompleks Samur telah menjana hasil gabungan RM1 bilion daripada operasi pertengahan dan hiliran.
Pada TK2023, SMJE meremitkan jumlah dividen sebanyak RM50 juta — jumlah yang sama disuntik oleh negeri pada permulaannya — serta cukai jualan dan perkhidmatan (SST) sebanyak RM36 juta kepada negeri ini. Tahun lepas, ia mengisytiharkan dividen RM50 juta kepada Negeri untuk TK2024.
“Sebagai ‘pemain’ huluan kami membayar SST kepada negeri ini. Peranan kami yang lain adalah untuk memberi impak sosioekonomi di Sabah, meningkatkan bilangan pemberian kontrak tempatan serta meningkatkan kualiti perkhidmatan O&G,” kata Kibat.
Penglibatan kontraktor Sabah dalam kerja O&G adalah lebih 1,000 pada masa ini.
“CCA menetapkan bahawa [Sabah] mempunyai suara yang lebih besar, penyertaan yang lebih besar, bahagian hasil yang lebih besar.
“Oleh itu negeri menubuhkan [SMJE] dengan lembaga bebas sendiri dan pengurusan bebas membuat keputusan pelaburan bebas.
“Kami tidak bergantung kepada kerajaan negeri untuk membiayai kami. Sebaliknya kami mengumpul pembiayaan daripada pasaran,” kata Kibat kepada the Edge.
