Kota Kinabalu: Penjara Pusat Kota Kinabalu kini menempatkan lebih dua kali ganda daripada kapasiti asalnya iaitu 1,320 banduan, keadaan yang disifatkan pengarahnya, Hamdan Salleh Majin, sebagai kritikal.
Penjara itu bukan sahaja menempatkan banduan dari Kota Kinabalu, tetapi turut menampung banduan dari lebih 10 daerah termasuk Kudat, Pitas, Kota Marudu, Kota Belud, Ranau, Tuaran, Tamparuli, Tambunan, Keningau, Tenom dan Papar sehingga ke sempadan Sarawak.
Hamdan mengakui liputan kawasan yang luas memburukkan lagi keadaan. “Secara keseluruhan, kapasiti kami terlebih penghuni lebih 100 peratus,” katanya.
Di seluruh negara, masalah kesesakan penjara turut berlaku. Sehingga awal 2025, terdapat 87,419 banduan di seluruh negara, sedangkan kapasiti hanya untuk 74,146 orang — lebihan sekitar 11.2 peratus. Di beberapa kawasan bandar, kadar itu melebihi 20 peratus.
Bagaimanapun, Penjara Pusat Kota Kinabalu merupakan antara yang paling sesak di Malaysia, apabila jumlah banduannya meningkat lebih dua kali ganda berbanding kapasiti reka bentuk asal.
Menurut Hamdan, penyelesaian bukan sekadar infrastruktur baharu, tetapi juga pendekatan baharu dalam pemulihan. Jabatan Penjara menetapkan sasaran menjelang 2030, dua pertiga daripada banduan yang layak akan menjalani hukuman di luar penjara.
Mereka yang layak akan menyertai program komuniti melalui sistem parol atau pelepasan berlesen, manakala banduan reman, pesalah di hukuman mati dan mereka yang terikat di bawah undang-undang tertentu tidak termasuk dalam skim ini.
“Pelaksanaan dibuat secara berperingkat. Tidak semua layak, tetapi bagi yang layak, sasaran kami ialah majoriti menjalani hukuman di luar,” katanya.
Sabah turut melaksanakan Pusat Perintah Kehadiran Wajib, di mana pesalah kecil menjalani khidmat komuniti sebagai ganti hukuman penjara. Program ini sudah bermula namun memerlukan pindaan undang-undang tambahan untuk diperluaskan.
Kes berkaitan dadah kekal menjadi punca utama kesesakan, dengan lebih separuh daripada banduan di Penjara Pusat Kota Kinabalu menjalani hukuman atas kesalahan itu.
Bagi menangani tekanan segera, sebuah blok baharu sedang dibina yang dijangka menambah kapasiti kira-kira 300 banduan.
Hamdan menekankan bahawa pelepasan berasaskan komuniti bukan sahaja mengurangkan kesesakan, tetapi juga menurunkan kadar jenayah berulang.
“Mereka yang dilepaskan awal ke komuniti mencatat kadar jenayah berulang kurang daripada tiga peratus dalam tempoh tiga tahun.
“Sebaliknya, mereka yang menjalani hukuman penuh sebelum dibebaskan mencatat kadar berulang jauh lebih tinggi, kira-kira 17 peratus. Itu perbezaan besar,” jelasnya.
Beliau percaya angka tersebut menunjukkan bahawa pelepasan berstruktur ke komuniti, disertai program pemulihan dan sokongan pekerjaan, lebih berkesan berbanding menahan banduan sehingga tamat hukuman.
“Menangani kesesakan bukan hanya dengan membina lebih banyak sel, tetapi dengan mengubah cara hukuman dilaksanakan.
“Menjelang 2030, kami mahu banduan yang layak berada di luar, bekerja dan menjadi sebahagian daripada masyarakat, bukan memenuhi sel,” katanya.
