NAMPAKNYA seolah-olah secara automatik pemimpin pembangkang di Malaysia telah begitu cepat tampil dengan kritikan tajam terhadap perjanjian perdagangan Malaysia-AS baru-baru ini, mengecamnya sebagai “penyerahan kemerdekaan negara” atau sebagai kehilangan kedaulatan.
Antara pengkritik yang paling lantang ialah Tun Dr Mahathir Mohamad, yang memberi amaran bahawa Malaysia telah “tunduk kepada tekanan Amerika” dan kini “menyerahkan kedaulatan ekonominya.” Ahli Parlimen Pasir Gudang Hassan Abdul Karim dengan lantang menyatakan di parlimen bahawa perjanjian itu mewakili penyerahan ekonomi.
“Tanpa sebutir bom atau peluru, kita telah menyerahkan ekonomi dan kekayaan negara kita. Setiap tahun, kita bergelut untuk mengumpul hasil … namun kita memberikan berbilion-bilion kepada Amerika.” Beliau selanjutnya menyatakan bahawa komitmen pembelian Malaysia di bawah perjanjian itu melebihi RM1 trilion, sambil bertanya: “Mengapa kita ‘menyerahkan’ RM1 trilion kepada AS?”Bagaimanapun, kenyataan-kenyataan sedemikian, walaupun dramatik, mencerminkan pandangan yang rabun dan terlalu nostalgia terhadap perdagangan global, yang salah memahami kedua-dua realiti saling kebergantungan moden dan kandungan sebenar perjanjian itu sendiri.
Jika kita menilai peruntukan perjanjian itu, implikasi strategiknya dan kesahihan kritikan tersebut, kita mesti menyimpulkan bahawa perjanjian itu mewakili diplomasi ekonomi yang pragmatik dan bukannya perampasan autonomi negara.
Komen Dr Mahathir — yang disuarakan oleh beberapa Ahli Parlimen pembangkang dan kumpulan nasionalis — berpunca daripada persepsi perurusan jumlah-sifar (zero-sum game) yang lapuk bahawa sebarang penjajaran atau konsesi kepada kuasa yang lebih besar secara automatik melemahkan Malaysia.
Namun dalam ekonomi global hari ini, penglibatan strategik sering melindungi kedaulatan dengan lebih baik daripada pengasingan.
Perjanjian Malaysia–AS yang baharu itu tidak “menyerahkan” autonomi negara; sebaliknya, ia menjamin akses eksport Malaysia, mengekalkan kelebihan tarif, dan mengukuhkan peranan strategik negara dalam rantaian bekalan serantau.
Sejujurnya, Malaysia menghadapi realiti yang pahit: Tanpa perjanjian ini, banyak eksport utamanya — termasuk elektronik, minyak sawit, barangan getah, dan alat ganti aeroangkasa — akan dikenakan tarif setinggi 25%. Itu akan melumpuhkan beribu-ribu perniagaan Malaysia dan berpotensi menyebabkan puluhan ribu pekerjaan hilang.
Sebaliknya, kerajaan merundingkan had tarif 19% dan menjamin pengecualian untuk lebih 1,700 kategori eksport, bernilai lebih daripada AS $5 bilion setiap tahun.
Jauh daripada menyerah, Malaysia melindungi talian hayat ekonominya dalam persekitaran perdagangan global yang semakin ketat.
Sama pentingnya, perjanjian itu meningkatkan hubungan dua hala kepada Perkongsian Strategik Komprehensif (CSP) — membuka pintu kepada pemindahan teknologi, pelaburan AS dalam semikonduktor dan aeroangkasa, dan peluang pasaran yang diperluas untuk PKS Malaysia.
Ini adalah keuntungan struktur jangka panjang, bukan konsesi jangka pendek.
Walaupun pengkritik mengecam “kebergantungan”, pemimpin pragmatik menyedari bahawa perkongsian global, apabila dirundingkan dengan teliti, meningkatkan pengaruh Malaysia dan bukannya mengurangkannya.
AS juga mendapat manfaat — melalui akses rantaian bekalan dan peluang komersial yang lebih mendalam — tetapi kemenangan Malaysia adalah ketara dan serta-merta: Akses pasaran terjamin, keyakinan pelabur dipulihkan, dan kestabilan eksport dicapai.
Pendek kata, retorik “penyerahan” pembangkang adalah senjata politik yang mudah, bukan kebenaran ekonomi.
Malaysia tidak mengalah; ia menyesuaikan diri dengan bijak.
Kenyataan ini mencerminkan perspektif nasionalis yang melihat penglibatan perdagangan yang mendalam dengan kuasa besar sebagai menjejaskan kemerdekaan.
Namun Malaysia kekal sebagai ekonomi yang sangat terbuka—jumlah perdagangan luaran melebihi 130% daripada KDNK—dan akses berterusan kepada pasaran utama adalah penting kepada strategi ekonominya.
Peruntukan Utama dan Impak KuantitatifSebelum perjanjian itu, eksport Malaysia ke AS menghadapi potensi peningkatan tarif sehingga 25%. Perjanjian itu mengehadkan kadar tarif pada 19%, sambil mengecualikan 1,711 baris tarif barangan Malaysia—antaranya elektronik, produk getah, dan derivatif minyak sawit. Eksport yang dikecualikan ini dinilai kira-kira AS $5.2 bilion (RM 21.9 bilion) setiap tahun, mewakili kira-kira 12% daripada eksport Malaysia ke AS pada tahun 2024.
Oleh itu, pengelakan tarif yang lebih tinggi secara munasabah mengekalkan ratusan juta ringgit dalam hasil eksport—keuntungan defensif yang besar. Bagi sektor elektrik & elektronik (E&E)—yang bertanggungjawab untuk hampir 38% daripada jumlah eksport dan menggaji lebih 600,000 pekerja—mengekalkan akses AS adalah amat penting.
Dimensi Strategik dan PelaburanSelain pelepasan tarif, perjanjian itu meningkatkan hubungan dua hala kepada Perkongsian Strategik Komprehensif (CSP). Malaysia dijangka menarik sehingga AS $7–8 bilion dalam pelaburan AS baharu dalam tempoh lima tahun akan datang, dengan potensi penciptaan 10,000–15,000 pekerjaan berkemahiran tinggi. Bagi PKS Malaysia (yang merangkumi 97% daripada semua perniagaan), perjanjian itu memudahkan dokumentasi eksport, menurunkan halangan bukan tarif, dan meningkatkan akses pasaran AS.
Kebimbangan Kedaulatan dan Perlindungan DasarKebimbangan Hassan tertumpu pada kedaulatan: “Kita telah menyerahkan ekonomi kita … memberikan berbilion-bilion kepada Amerika.” Walaupun perjanjian itu termasuk klausa (Perkara 5.1) yang menghendaki Malaysia untuk “berbincang dan bertindak jika perlu” seiring dengan sekatan berorientasikan perdagangan AS, kerajaan menekankan bahawa kewajipan hanya terpakai apabila terdapat kebimbangan ekonomi atau keselamatan negara yang dikongsi, dan Malaysia tidak boleh dipaksa untuk menerima pakai dasar AS secara unilateral.
Oleh itu, walaupun kebimbangan tentang penjajaran adalah tulen, perjanjian itu mengekalkan autonomi dasar domestik dan tidak secara sah menundukkan kedaulatan Malaysia.
Keuntungan Perbandingan dan Keseimbangan Strategik• Keuntungan Malaysia: Pemeliharaan daya saing eksport, kebolehramalan tarif, keyakinan pelabur, dan pengekalan peranan dalam rantaian nilai global.
• Keuntungan AS: Akses yang diperluas ke pasaran Malaysia dalam aeroangkasa, telekomunikasi, dan tenaga boleh diperbaharui; hubungan rantaian bekalan yang lebih kukuh dalam semikonduktor dan mineral kritikal.
Walaupun keuntungan serta-merta Malaysia bersifat defensif (mengelakkan hasil yang lebih buruk), nilai strategiknya adalah nyata. AS mendapat manfaat daripada integrasi eksport dan rantaian bekalan jangka panjang; asimetri itu mencerminkan perbezaan struktur dan bukannya eksploitasi.
Kesimpulan dan Implikasi DasarPerjanjian perdagangan Malaysia–AS menunjukkan diplomasi ekonomi pragmatik dalam menghadapi gangguan perdagangan global. Walaupun Hassan Abdul Karim dan pengkritik lain mencirikan perjanjian itu sebagai penyerahan kedaulatan, tafsiran ini mengabaikan realiti kompleks ekonomi yang terbuka dan berorientasikan eksport. Malaysia tidak melepaskan agensi; ia telah merundingkan terma yang menjamin akses pasaran dan kedudukan strategik.
Tulisan ini adalah pandangan peribadi penulis yang tidak semestinya mencerminkan pandangan Harian Ekspres.