johardy30/08/2026 - 08:01 Tan Sri Madinah Mohamad (TSMM) merupakan Ketua Audit Negara pada 2018 ketika audit Lembaga Tabung Haji (TH) bagi tahun kewangan berakhir 31 Disember 2017 dimuktamadkan. Beliau menandatangani penyata kewangan tersebut pada 16 Julai 2018.
Pendapat audit menyatakan bahawa penyata kewangan berkenaan disediakan mengikut piawaian perakaunan yang diluluskan dan dikeluarkan di Malaysia serta Akta Lembaga Tabung Haji (Akta 535), selain penyata kewangan itu memberikan gambaran yang “benar dan saksama” mengenai kedudukan kewangan TH secara keseluruhan.
Dalam satu forum baru-baru ini, TSMM membuat beberapa kenyataan bagi mempertahankan audit beliau:
1. Beliau memasukkan perenggan Penegasan Perkara (Emphasis of Matter atau EOM) dalam pendapat audit kerana bimbang TH mungkin gagal, sekali gus menyebabkan kerugian besar kepada kerajaan sebagai penjamin atau mencetuskan pengeluaran wang secara besar-besaran daripada LTH, khususnya memandangkan kerajaan baharu ketika itu baru sahaja mengambil alih pentadbiran.
2. Beliau mengeluarkan “pendapat audit tanpa pengubahsuaian (clean audit opinion)”, tetapi melalui EOM menekankan bahawa TH telah menggunakan dasar penjejasan nilainya secara tidak konsisten bagi pelaburan saham tersenarai dan gagal merekodkan kerugian penjejasan nilai berjumlah RM227.81 juta melibatkan enam syarikat. Namun, beliau menegaskan bahawa piawaian perakaunan dan pengauditan telah dipatuhi.
3. Beliau menyatakan skop semakan PwC berbeza daripada skop Ketua Audit Negara dan oleh itu, penemuan PwC tidak boleh dibandingkan serta tidak relevan bagi tujuan audit berkanun.
Ketiga-tiga kenyataan TSMM ini adalah tidak tepat dan tidak betul.
Adakah TSMM betul mengeluarkan pendapat audit tanpa pengubahsuaian apabila terdapat dua perkara dibangkitkan dalam EOM?
TSMM berkata beliau tidak mengeluarkan pendapat audit berteguran (qualified opinion), walaupun menyedari isu penjejasan nilai tersebut, kerana berbuat demikian “akan menjatuhkan kerajaan”.
Peranan juruaudit, seperti dinyatakan dalam laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI), adalah untuk menilai sama ada penyata kewangan memberikan gambaran yang benar dan saksama mengenai kedudukan kewangan entiti berkenaan.
Perkara utama ialah apabila juruaudit memberikan pendapat terhadap penyata kewangan, juruaudit bukan bertindak sebagai pengawal selia yang bertanggungjawab menjaga kestabilan kewangan TH.
Pada asasnya, Ketua Audit Negara sepatutnya menyerahkan pengurusan kesan daripada pendapat audit beliau kepada kementerian dan agensi berkaitan.
RCI menyatakan dalam perenggan 3.11.16 bahawa Ketua Audit Negara tersilap apabila mempertimbangkan “perkara-perkara lain” dalam membentuk pendapatnya. Seterusnya, perenggan 3.11.17 menyatakan bahawa keterangan Ketua Audit Negara sendiri menunjukkan beliau menyedari isu berkaitan tetapi gagal memberikan tumpuan kepada penerapan prinsip pengauditan yang sewajarnya.
Mengenai kesesuaian mengeluarkan pendapat audit tanpa pengubahsuaian berserta EOM dan bukannya pendapat audit berteguran, persoalan utama ialah sama ada penyata kewangan 2017 mematuhi Piawaian Pelaporan Kewangan (FRS) secara material.
Berdasarkan penyata kewangan 2017, keuntungan sebelum cukai (PBT) kumpulan ialah RM3.829 bilion, manakala PBT syarikat berjumlah RM3.412 bilion. Dengan menggunakan ambang kematerialan 5%, jumlahnya masing-masing ialah RM191.4 juta dan RM170.6 juta.
Dalam EOM, Ketua Audit Negara menyatakan bahawa kerugian penjejasan nilai berjumlah RM227.81 juta tidak diiktiraf dalam penyata kewangan. Jumlah ini melebihi 5% daripada PBT dan oleh itu adalah material serta sepatutnya dibuat pelarasan.
Sehubungan itu, pendapat audit tanpa pengubahsuaian, sama ada disertakan EOM atau sebaliknya, tidak sepatutnya dikeluarkan kerana penyata kewangan 2017 mengandungi salah nyata material.
Adakah TSMM betul apabila menyatakan piawaian perakaunan dan pengauditan yang sewajarnya telah digunakan?
Pendapat Ketua Audit Negara menyatakan bahawa penyata kewangan tersebut mematuhi piawaian perakaunan yang dikeluarkan di Malaysia dan Akta 535.
Bagaimanapun, EOM mengetengahkan penggunaan ujian “signifikan dan berpanjangan” secara tidak konsisten bagi penjejasan nilai saham tersenarai serta kegagalan mengiktiraf penjejasan nilai berjumlah RM227.81 juta melibatkan enam syarikat dalam kumpulan.
Nota 2 penyata kewangan 2017 menyatakan bahawa TH menerima pakai FRS dan tiada pendedahan menunjukkan sebarang penyimpangan daripada piawaian tersebut.
Namun begitu, terdapat beberapa penyimpangan daripada FRS yang secara keseluruhannya menunjukkan bahawa LTH sepatutnya melaporkan kerugian kira-kira RM1.4 bilion, bukannya keuntungan RM3.4 bilion bagi 2017.
Saham tersenarai
Satu bidang ketidakpatuhan melibatkan penilaian penjejasan nilai pelaburan saham tersenarai.
Penyata kewangan 2017 tidak mematuhi FRS, malah IFRS, kerana ujian “signifikan dan berpanjangan” digunakan dengan cara yang tidak diiktiraf dalam amalan perakaunan. TH pada hakikatnya mentafsirkan ujian tersebut sebagai hanya memerlukan penjejasan nilai apabila nilai sesuatu saham tersenarai merosot sebanyak 90%, tanpa menetapkan sebarang had tempoh.
Akibatnya, kerugian penjejasan nilai tidak diiktiraf walaupun sekurang-kurangnya RM4.3 bilion kerugian saham tersenarai sepatutnya dipindahkan ke akaun untung rugi, sekali gus mengurangkan pengagihan hibah. Dengan kata lain, prinsip perakaunan yang diterima umum tidak diterapkan dengan sewajarnya.
Mengikut prinsip perakaunan yang diterima umum, nilai pasaran sesuatu saham tersenarai merupakan petunjuk terbaik bagi nilai semasanya, tertakluk hanya kepada pengecualian bagi penurunan nilai yang bersifat sementara atau tidak signifikan.
FGV merupakan satu contoh yang berguna. Sahamnya dibeli pada harga tawaran awam permulaan (IPO) RM4.55 tetapi merosot kepada RM1.69 pada 31 Disember 2017. Walaupun nilainya merosot RM2.86, tiada kerugian penjejasan nilai diiktiraf.
Selain itu, sekiranya ujian penjejasan nilai menggunakan ambang kerugian 20% yang berterusan selama 12 bulan, kira-kira RM4.3 bilion daripada RM4.7 bilion yang direkodkan dalam rizab aset kewangan tersedia untuk dijual (Available-For-Sale atau AFS) sepatutnya dipindahkan ke akaun untung rugi.
Aset tidak tersenarai
Bidang ketidakpatuhan kedua berkaitan aset tidak tersenarai.
Selain pelaburan saham tersenarai, penjejasan nilai RM227.81 juta melibatkan enam syarikat penerima pelaburan tidak diiktiraf. PwC mengenal pasti tambahan penjejasan nilai RM309.2 juta berkaitan hartanah dan aset lain, menjadikan jumlah keseluruhan penjejasan nilai yang tidak diiktiraf kira-kira RM537 juta.
Terdapat hujah bahawa Akta Badan-Badan Berkanun (Akaun dan Laporan Tahunan) 1980 (Akta 240) membenarkan menteri meluluskan dasar perakaunan alternatif bagi TH.
Bagaimanapun, RCI menyatakan dalam perenggan 3.10.2 bahawa sebarang kebenaran menteri masih perlu mematuhi kehendak Akta 240 untuk berpegang kepada prinsip perakaunan yang diterima umum.
Piawaian pengauditan
Pendapat TSMM menyatakan bahawa audit dilaksanakan mengikut Akta Audit 1957 dan International Standards of Supreme Audit Institutions (ISSAI).
Bagaimanapun, kesimpulan beliau kelihatan tidak selaras dengan piawaian tersebut. Piawaian pengauditan yang terpakai bagi audit sektor awam pada prinsipnya adalah serupa dengan yang digunakan dalam sektor swasta. Adalah tidak wajar untuk mengeluarkan pendapat audit tanpa pengubahsuaian apabila penyata kewangan mengandungi salah nyata material.
TSMM sendiri mengakui bahawa kerugian penjejasan nilai RM227.81 juta tidak diiktiraf.
Satu lagi isu yang perlu dipertimbangkan ialah sama ada pendapat audit itu tepat apabila menyatakan bahawa penyata kewangan 2017 memberikan gambaran yang “benar dan saksama” mengenai kedudukan kewangan TH.
Istilah “benar” secara umumnya bermaksud penyata kewangan adalah tepat dan mematuhi piawaian perakaunan yang berkenaan.
Atas sebab-sebab yang dibincangkan sebelum ini, penyata kewangan 2017 tidak tepat kerana tidak mematuhi semua keperluan material FRS. Khususnya, penyata berkenaan menyimpang daripada prinsip perakaunan yang diterima umum apabila gagal mengiktiraf kerugian penjejasan nilai akibat kemerosotan nilai pelbagai saham tersenarai dan aset lain.
Akhir sekali, timbul persoalan sama ada Ketua Audit Negara betul apabila menyatakan bahawa penyata kewangan 2017 mematuhi Akta 535.
RCI meneliti cara peruntukan berkaitan dalam Akta LTH digunakan dan mendapati bahawa, daripada bergantung kepada nilai dalam penyata kewangan yang telah diaudit, TH menggunakan pengiraan Nilai Aset Boleh Direalisasi (Realisable Asset Value atau RAV) yang disediakan oleh EY, yang merupakan pelanggaran Seksyen 22 Akta 535 apabila liabiliti telah melebihi aset sebenar. Pengiraan itu pula sebahagiannya berdasarkan penilaian aset yang tidak disahkan secara bebas.
Adakah skop audit Ketua Audit Negara dan semakan PwC berbeza secara material?
Mandat PwC terhad kepada semakan kedudukan kewangan LTH bagi 2017 dan bukan merupakan audit berkanun.
Bagaimanapun, dalam menjalankan semakan itu, PwC mengenal pasti beberapa penyimpangan daripada FRS yang secara keseluruhannya menunjukkan bahawa penyata kewangan bagi tahun berakhir 31 Disember 2017 tidak mematuhi secara material FRS yang dikeluarkan oleh Lembaga Piawaian Perakaunan Malaysia (MASB).
Oleh itu, Ketua Audit Negara dan PwC pada hakikatnya masing-masing memberikan pandangan mengenai sama ada FRS telah diterapkan dengan sewajarnya.
Atas sebab-sebab yang dinyatakan di atas, Ketua Audit Negara tersilap apabila membuat kesimpulan bahawa penyata kewangan 2017 mematuhi FRS secara material. RCI bersetuju dengan kesimpulan PwC bahawa penyata kewangan tersebut tidak mematuhi FRS disebabkan penggunaan pelbagai ujian penjejasan nilai yang tidak betul.
Isu utama ialah perbezaan antara keuntungan RM3.3 bilion yang dilaporkan bagi 2017 dengan penilaian PwC bahawa, sekiranya FRS diterapkan dengan sewajarnya, TH sepatutnya melaporkan kerugian kira-kira RM1.4 bilion.
PwC mencapai kesimpulan tersebut dengan mengiktiraf:
RM4.3 bilion kerugian penjejasan nilai berkaitan saham tersenarai;
RM227.81 juta penjejasan nilai melibatkan enam syarikat dalam kumpulan, seperti dikenal pasti dalam EOM Ketua Audit Negara; dan
RM309 juta penjejasan nilai berkaitan hartanah dan aset lain.
Bagaimana angka RM4.3 bilion diperoleh?
Pada ketika itu, FRS 139 menetapkan proses dua peringkat.
1. Saham tersenarai dinilai mengikut nilai pasaran (marked to market), dengan keuntungan atau kerugian belum direalisasi direkodkan dalam rizab aset kewangan tersedia untuk dijual (AFS), bukannya dalam akaun untung rugi. Dalam penyata kewangan 2017, kira-kira RM4.7 bilion kerugian telah terkumpul dalam rizab AFS.
2. Apabila kemerosotan nilai itu bukan bersifat sementara atau tidak signifikan, kerugian terkumpul berkenaan perlu diiktiraf sebagai caj penjejasan nilai dalam akaun untung rugi.
Tafsiran yang diterima umum dalam kalangan akauntan yang menggunakan IFRS dan FRS ketika itu ialah penjejasan nilai perlu diiktiraf apabila nilai sesuatu saham merosot lebih daripada 20% bagi suatu tempoh yang berterusan, lazimnya sekitar 12 bulan.
TH mengubah tafsiran ini beberapa kali, yang pada hakikatnya meningkatkan ambang berkenaan bagi mengelakkan pengiktirafan kerugian penjejasan nilai akibat kemerosotan harga saham.
PwC menganggarkan bahawa kerugian penjejasan nilai RM4.3 bilion sepatutnya diiktiraf dalam akaun untung rugi. Sekiranya kerugian tersebut diiktiraf, TH tidak akan dapat mengisytiharkan hibah RM3.3 bilion.
Selain itu, kira-kira RM537 juta penjejasan nilai berkaitan hartanah, anak syarikat dan aset lain juga tidak diiktiraf dalam akaun untung rugi atas alasan yang dianggap PwC sebagai tidak mempunyai asas yang kukuh.
Malah, Ketua Audit Negara sendiri mengenal pasti RM227.81 juta daripada penjejasan nilai tersebut dalam EOM beliau.
Bagaimanapun, beliau tidak menangani baki penjejasan nilai berkenaan dan kelihatan menerimanya walaupun terdapat ketidakpatuhan yang nyata terhadap FRS dan prinsip perakaunan yang diterima umum. - DagangNews.com
Seorang Bekas Juruaudit
Kuala Lumpur
Nota Pengarang: Artikel asal berbahasa Inggeris ini disiarkan di The Edge Market versi cetak pada 29 Ogos 2026
