johardy08/09/2026 - 08:00 Oleh Badan Pengawas Pemegang Saham Minoriti (MSWG) editor@dagangnews.com Pada 2022, Suruhanjaya Sekuriti Malaysia (SC) menjalankan kajian menyeluruh mengenai urus niaga pihak berkaitan (RPT) dengan meneliti kira-kira 5,500 pengumuman RPT yang dibuat antara 2016 hingga 2020.
Boleh dikatakan hampir separuh daripada semua syarikat yang disenaraikan di Bursa Malaysia membuat sekurang-kurangnya satu pengumuman RPT dalam tempoh lima tahun tersebut. Ini menunjukkan bahawa RPT merupakan perkara yang lazim dalam pasaran, bukannya sesuatu yang jarang berlaku.
SC mengingatkan bahawa RPT, khususnya urus niaga dalam kumpulan syarikat milik keluarga serta syarikat yang mempunyai pengarah bebas yang telah lama berkhidmat, mungkin memerlukan pemantauan lebih rapi bagi memastikan urus niaga yang dibuat tidak menjejaskan kepentingan pemegang saham minoriti.
Kajian itu turut mendapati berlaku pergerakan harga saham luar biasa sehari sebelum sesetengah pengumuman RPT dibuat, yang menunjukkan kemungkinan berlakunya kebocoran maklumat sensitif harga sebelum pendedahan kepada umum.
Bursa perketat pengawasan konflik kepentingan
Bursa Malaysia kemudiannya memperkenalkan pindaan yang berkuat kuasa pada Mei 2023, susulan proses rundingan awam yang dimulakan pada 2021.
Tiga perubahan utama yang diperkenalkan ialah pendedahan mengenai potensi konflik kepentingan, termasuk kepentingan perniagaan yang bersaing; pengawasan yang dipertingkatkan oleh Jawatankuasa Audit terhadap konflik yang timbul, berterusan atau mungkin berlaku; serta pendedahan mandatori oleh Jawatankuasa Audit berhubung situasi konflik yang diteliti dan langkah yang diambil bagi menanganinya.
Pindaan berkaitan konflik kepentingan dan pindaan lain turut memberikan kejelasan dalam beberapa perkara berkaitan RPT. Antaranya, terdapat tiga perubahan yang paling ketara.
Pertama, syarikat awam tersenarai (PLC) perlu mematuhi Syarat Penyenaraian Bursa Malaysia bagi RPT yang dikecualikan yang melibatkan anak syarikatnya apabila nisbah peratusan mencecah 25% atau lebih, sekiranya urus niaga tersebut tidak melibatkan kepentingan mana-mana pihak berkaitan atau syarikat induk PLC berkenaan.
Selain itu, takrif pelupusan aset diperluas bagi merangkumi keadaan apabila sesebuah anak syarikat menerbitkan saham baharu dengan cara yang mencairkan pegangan syarikat induk tersenarai dalam anak syarikat tersebut.
Akhir sekali, apabila sesuatu urus niaga dijalankan oleh anak syarikat, nisbah peratusan kini perlu dikira menggunakan amaun pertimbangan penuh yang dibayar atau diterima dan bukannya hanya berdasarkan bahagian kepentingan syarikat tersenarai dalam pertimbangan tersebut.
Perubahan ini dapat mengelakkan penggunaan usaha sama yang dimiliki oleh pihak minoriti untuk memastikan nisbah peratusan yang dikira kekal rendah secara artifisial.
Ambang 5% kekal menjadi penentu
Walaupun selepas semua perubahan ini diperkenalkan, mekanisme teras masih tidak berubah. Nisbah 5% tetap menjadi pencetus kepada keperluan mendapatkan penilaian bebas dan kelulusan pemegang saham pada peringkat yang sama.
Syarikat tidak boleh mengelak ambang 5% itu dengan memecahkan sesuatu urus niaga kepada beberapa bahagian. Perkara ini dinyatakan dengan jelas dalam Perenggan 10.12 Syarat Penyenaraian Bursa Malaysia, yang membenarkan Bursa menggabungkan urus niaga yang dibuat dalam tempoh 12 bulan yang sama seolah-olah ia satu urus niaga.
Apabila salah satu urus niaga dalam rangkaian tersebut telah mendapat kelulusan pemegang saham, pengiraan akan dimulakan semula.
Urus niaga patuh peraturan tetapi menimbulkan persoalan
Urus niaga berikut bukan sekadar melibatkan pendedahan yang dibuat secara senyap-senyap dan sedikit demi sedikit, malah ada yang berlangsung selama beberapa tahun. Kesemuanya dilaksanakan mengikut peraturan yang ditetapkan.
Contoh berikut mengetengahkan isu kontroversi melibatkan PLC yang dikawal keluarga, sekali gus menyukarkan penentuan garis sempadan antara kepentingan peribadi dengan kepentingan awam. Keadaan ini mencetuskan potensi konflik kepentingan serta persoalan mengenai tadbir urus.
Pada Februari 2024, Ekovest Berhad menjual 13 bidang tanah di sepanjang Jalan Pahang pada harga RM66.8 juta kepada Airman Sdn Bhd, sebuah syarikat yang mempunyai kaitan dengan pengarah urusan Ekovest ketika itu, Tan Sri Lim Keng Cheng.
Lima bulan kemudian, Ekovest menjual empat bidang tanah lagi, yang juga terletak di sepanjang Jalan Pahang, kepada Airman pada harga RM9.82 juta.
Ekovest menyatakan bahawa urus niaga tersebut dibuat atas dasar sukarela antara penjual dengan pembeli. Memandangkan setiap urus niaga berada di bawah ambang materialiti 5%, penilai bebas tidak diperlukan bagi menentukan sama ada pertimbangan yang dipersetujui mencerminkan nilai pasaran yang wajar.
Namun begitu, jarak masa yang rapat serta persamaan ketara antara kedua-dua urus niaga tersebut menimbulkan persoalan tadbir urus yang perlu diberikan perhatian.
RM119 juta saham dipindahkan dalam beberapa urus niaga
Bagi Berjaya Corporation Berhad (BCorp), isu tersebut muncul dalam bentuk berbeza.
Pada 28 Mei 2026, BCorp menjual pegangannya dalam lima syarikat tersenarai, iaitu Berjaya Property Berhad (BProp), Berjaya Food Berhad, REDtone Digital Berhad, 7-Eleven Malaysia Holdings Berhad dan Salcon Berhad kepada Detik Ria Sdn Bhd pada harga RM32.9 juta.
Pada hari yang sama, BProp, anak syarikat 74% milik BCorp, menjual pegangan sebanyak 1.98% dalam 7-Eleven Malaysia kepada Detik Ria pada harga RM43.85 juta.
Detik Ria mempunyai kaitan dengan pengasas Kumpulan Berjaya, Tan Sri Vincent Tan.
Beberapa minggu kemudian, pada penghujung Jun 2026, BCorp menjual keseluruhan pegangannya sebanyak 8.64% dalam Citaglobal Berhad kepada Detik Ria pada harga RM42.56 juta.
Dalam tempoh beberapa bulan sahaja, saham bernilai RM119 juta dalam PLC yang dikawal Tan Sri Vincent Tan dijual kepada pihak berkaitan melalui beberapa siri pemindahan bernilai kecil. Kesemuanya dilaksanakan tanpa memerlukan kelulusan pemegang saham.
Empire Resorts dan pendedahan kewangan Genting
Kes Genting Malaysia Berhad mungkin dapat memberikan gambaran lebih jelas tentang bagaimana suatu pelaburan dengan pihak berkaitan boleh berkembang secara berperingkat dalam tempoh beberapa tahun.
Pada 2019, Genting memperoleh kepentingan sebanyak 46% dalam saham biasa Empire Resorts, Inc., sebuah pengendali kasino di Amerika Syarikat, daripada Kien Huat Realty III Ltd (KH) pada harga AS$128.6 juta, atau kira-kira RM538.8 juta.
Pemerolehan tersebut mewakili kira-kira 35% daripada hak mengundi dalam Empire Resorts susulan saham keutamaan tertunggak ditukar menjadi saham biasa. KH, iaitu entiti pelaburan milik keluarga Tan Sri Lim Kok Thay, kekal sebagai pemegang saham utama Empire Resorts.
Genting dan KH seterusnya menjadikan Empire Resorts sebagai sebuah syarikat persendirian pada harga AS$9.74 sesaham melalui sebuah entiti usaha sama, Genting Empire Resorts LLC (GERL). Genting memegang 49% dalam GERL, manakala baki 51% dipegang oleh KH.
Oleh itu, Empire Resorts menjadi syarikat bersekutu Genting, sementara KH kekal sebagai pemegang saham majoriti.
Walaupun urus niaga tersebut melibatkan pihak berkaitan dan nilai yang besar, ia tidak tertakluk kepada kelulusan pemegang saham. Nisbah peratusan agregat tertinggi bagi semua urus niaga antara Genting dengan pihak berkaitan menurut Perenggan 10.12(1) Syarat Penyenaraian ialah 4.01%, di bawah ambang 5% yang sepatutnya mencetuskan keperluan mendapatkan kelulusan pemegang saham.
Bagaimanapun, Bursa Malaysia mengemukakan pertanyaan kepada Genting mengenai pelbagai aspek urus niaga tersebut, termasuk harga belian, liabiliti dan langkah perlindungan yang disediakan memandangkan terdapat kaitan antara penjual dengan keluarga yang mengawal syarikat.
Pelaburan terkumpul mencecah AS$766 juta
Hubungan tersebut tidak terhenti selepas pemerolehan awal.
Antara 2020 hingga 2024, Genting terus melabur dalam Empire serta memberikan sokongan kewangan melalui beberapa siri langganan saham keutamaan.
Pada Mei 2025, Genting bersetuju mengambil alih baki 51% kepentingan milik KH dalam GERL pada harga AS$41 juta, kira-kira RM175.5 juta, serta mengambil alih hak ke atas pinjaman berjumlah AS$39.7 juta yang terhutang oleh Empire kepada KH.
Pemerolehan tersebut selesai pada 31 Mei 2025, menjadikan Empire Resorts anak syarikat tidak langsung milik penuh Genting.
Menjelang Jun 2025, jumlah pelaburan terkumpul Genting dalam Empire sudah mencecah kira-kira AS$766 juta.
Pada Oktober 2025, Genting Berhad, syarikat induk GenM, melancarkan tawaran pengambilalihan sukarela bersyarat bagi menjadikan Genting sebuah syarikat persendirian pada harga RM2.35 sesaham.
Harga ini dianggap rendah oleh banyak pihak berikutan terdedahnya Genting kepada Empire Resorts yang mengalami kerugian. Tawaran Genting gagal selepas memperoleh sokongan sebanyak 73.1%, kurang daripada 75% yang diperlukan, menyebabkan Genting kekal sebagai syarikat tersenarai.
Kisah Empire Resorts sebenarnya jauh lebih panjang daripada pemerolehan utama yang disebutkan di atas. Ia menggambarkan bagaimana hubungan dengan pihak berkaitan boleh berkembang melalui beberapa siri urus niaga dalam tempoh bertahun-tahun, dengan syarikat secara beransur-ansur meningkatkan pendedahan kewangannya sebelum akhirnya memperoleh kawalan penuh ke atas perniagaan berkenaan.
Sepanjang tempoh enam tahun, tiada satu pun urus niaga yang dilaksanakan secara berperingkat ini memerlukan kelulusan pemegang saham. Namun, turutan urus niaga tersebut secara keseluruhannya akhirnya memindahkan kawalan ke atas seluruh syarikat dan mengubah hala tuju, prestasi serta prospek Genting.
Mampukah RPT kontroversi dikurangkan?
Tiada satu pun daripada urus niaga ini melanggar peraturan dan disebabkan itulah ia wajar diberikan perhatian. Apa yang didedahkan oleh urus niaga di atas ialah terdapat jurang pada reka bentuk peraturan dan bukannya pada aspek penguatkuasaan.
Peraturan RPT Bursa Malaysia secara amnya setanding dengan peraturan di negara serantau. Kesemuanya berasaskan struktur asas yang hampir sama, termasuk ambang peratusan dan kaedah penggabungan urus niaga. Namun begitu, masih terdapat urus niaga yang menimbulkan kontroversi.
Cabaran yang dihadapi bukan hanya terletak pada peraturan itu sendiri, tetapi juga pada cara sesuatu urus niaga distrukturkan, dinilai dan dipersoalkan sebelum dibawa kepada pemegang saham.
Peraturan menetapkan garis panduan asas yang perlu dipatuhi, tetapi peraturan semata-mata tidak dapat menentukan niat atau tujuan di sebalik setiap urus niaga.
Pengarah bebas barisan pertahanan utama
Barisan pertahanan pertama dan paling penting kekal pada pengarah bebas.
Peranan mereka tidak seharusnya terhad kepada menentukan sama ada sesuatu RPT memenuhi ambang yang ditetapkan. Mereka perlu lebih aktif menilai dan mempersoalkan rasional komersial di sebalik urus niaga tersebut, termasuk aspek harga, masa pelaksanaan, pihak yang terlibat, kesan kumulatif serta potensi konflik kepentingan.
Peranan itu menjadi lebih penting apabila terdapat beberapa urus niaga melibatkan pihak berkaitan yang sama dan dilaksanakan secara berperingkat.
Peranan Jawatankuasa Audit dan fungsi pengawasannya juga tidak kurang penting. Jawatankuasa Audit perlu lebih tegas mencabar pihak pengurusan.
Adakah RPT itu sememangnya dibuat demi kepentingan terbaik syarikat dan semua pemegang saham? Atau adakah urus niaga yang dicadangkan itu boleh menimbulkan tanggapan, atau benar-benar memberikan keistimewaan kepada pihak tertentu?
Pada akhirnya, peraturan pun ada batasnya. Peraturan boleh diperketat dan diperkukuh, tetapi integriti, kebebasan dalam membuat pertimbangan serta keberanian untuk mencabar pihak pengurusan bukanlah sesuatu yang boleh dizahirkan ke dalam peraturan. - DagangNews.com
