johardy30/07/2026 - 08:00 Oleh Dr RAZLI RAMLI editor@dagangnews.com Sejak penubuhannya, Lembaga Tabung Haji (TH) telah menjadi antara institusi yang paling berjaya dalam sejarah pembangunan ekonomi umat Islam di Malaysia.
TH bukan sekadar sebuah institusi simpanan, malah merupakan manifestasi kebijaksanaan dasar negara dalam menyediakan platform yang membolehkan umat Islam menyimpan wang bagi menunaikan ibadah haji, di samping mengembangkan simpanan tersebut melalui pelaburan yang patuh Syariah.
Selama puluhan tahun, TH telah membuktikan bahawa sesebuah institusi yang dibina berasaskan nilai agama, tadbir urus yang baik dan pengurusan profesional mampu berkembang secara mampan serta memberikan manfaat kepada berjuta-juta pendeposit.
Walaupun sering dibandingkan dengan institusi kewangan lain, hakikatnya TH mempunyai tujuan, fungsi dan asas penubuhan yang sangat berbeza. Perbezaan ini bukanlah untuk meletakkan TH lebih tinggi atau lebih rendah daripada mana-mana institusi kewangan, sebaliknya menjelaskan bahawa setiap institusi diwujudkan bagi memenuhi objektif yang berbeza mengikut kehendak undang-undang.
Justeru, memahami identiti sebenar TH amat penting agar masyarakat tidak membuat perbandingan yang kurang tepat sehingga menimbulkan salah faham terhadap peranan institusi ini.
Akta Tabung Haji 1995 (Akta 535) memperincikan dengan jelas matlamat penubuhan TH. Antara fungsi utamanya ialah menyediakan kemudahan kepada umat Islam untuk membuat simpanan bagi menunaikan ibadah haji, di samping mengurus dan melaburkan dana tersebut secara berhemat agar nilai simpanan dapat dipertingkatkan.
Pendekatan ini memperlihatkan bahawa TH bukan sekadar menyimpan wang, tetapi mengurus satu amanah besar yang lahir daripada kepercayaan umat Islam terhadap institusi tersebut.
Pelaburan sebagai sebahagian daripada amanah
Dalam konteks ini, pelaburan yang dilaksanakan oleh TH bukanlah suatu aktiviti sampingan. Sebaliknya, ia merupakan sebahagian daripada mandat yang diberikan oleh undang-undang.
Dana yang dihimpunkan daripada jutaan pendeposit diuruskan melalui pelaburan yang mematuhi prinsip Syariah, sama ada dalam sektor hartanah, perladangan, pasaran modal, instrumen kewangan Islam mahupun sektor strategik lain yang berpotensi memberikan pulangan mampan.
Hasil daripada prestasi pelaburan inilah TH dapat mengagihkan keuntungan kepada para pendeposit berdasarkan prestasi sebenar institusi tersebut.
Di sinilah terletaknya perbezaan utama antara TH dengan institusi perbankan Islam. Bank-bank Islam berfungsi sebagai institusi perantara kewangan (financial intermediary).
Wang yang diterima daripada pendeposit disalurkan semula kepada pelanggan lain melalui pembiayaan seperti pembiayaan perumahan, pembiayaan kenderaan, pembiayaan perniagaan serta pelbagai kemudahan pembiayaan lain.
Keseluruhan proses ini dikawal selia oleh Bank Negara Malaysia melalui pelbagai keperluan kawal selia seperti Keperluan Rizab Berkanun (Statutory Reserve Requirement), pengurusan kecairan, kecukupan modal menurut piawaian Basel serta pelbagai dasar prudensial yang bertujuan memastikan kestabilan sistem kewangan negara.
Sebaliknya, TH tidak menjalankan fungsi sebagai institusi yang memberikan pembiayaan kepada orang ramai sebagaimana bank. TH tidak menerima deposit untuk disalurkan kepada pelanggan lain dalam bentuk pembiayaan.
Sebaliknya, TH mengurus dana amanah tersebut melalui aktiviti pelaburan yang dibenarkan oleh Akta 535 serta prinsip Syariah. Oleh itu, struktur operasi, model perniagaan, kaedah pengurusan risiko dan objektif TH berbeza daripada institusi perbankan.
Membandingkan kedua-duanya secara langsung seolah-olah membandingkan sebuah pelabuhan dengan sebuah lapangan terbang. Kedua-duanya menghubungkan destinasi, tetapi menggunakan laluan, peraturan dan tujuan operasi yang berlainan.
Kerangka tadbir urus yang berbeza
Perbezaan ini juga dapat dilihat daripada aspek tadbir urus. TH berada di bawah tanggungjawab Menteri yang menjaga hal ehwal agama Islam, manakala institusi perbankan berada di bawah rangka kerja kawal selia kewangan negara yang diterajui oleh Bank Negara Malaysia.
Kedua-duanya mempunyai sistem tadbir urus yang kukuh, namun dibina untuk mencapai objektif yang berbeza. Oleh itu, ukuran prestasi, kaedah penilaian dan jangkaan masyarakat terhadap kedua-dua institusi juga sewajarnya mengambil kira perbezaan mandat tersebut.
Satu lagi keunikan TH ialah pengagihan keuntungan yang dibuat berdasarkan prestasi sebenar pelaburan. Keuntungan tersebut bukanlah kadar pulangan yang dijanjikan lebih awal, sebaliknya bergantung kepada pencapaian kewangan dan keuntungan yang berjaya dijana oleh TH pada sesuatu tahun kewangan.
Pendekatan ini selaras dengan prinsip Syariah yang menitikberatkan keadilan, perkongsian manfaat dan ketelusan dalam pengurusan dana.
Selain itu, keuntungan yang diterima oleh pendeposit TH mempunyai satu nilai tambah yang amat signifikan kepada umat Islam. TH turut mengurus pembayaran zakat bagi pihak pendeposit mengikut mekanisme yang ditetapkan. Ini memberikan kemudahan kepada para pendeposit serta memastikan aspek ibadah sentiasa berjalan seiring dengan pengurusan kewangan.
Dari sudut perlindungan simpanan pula, simpanan di TH menikmati jaminan penuh Kerajaan Malaysia sebagaimana diperuntukkan dalam kerangka perundangan yang berkaitan. Keadaan ini berbeza dengan simpanan di institusi perbankan yang lazimnya dilindungi oleh Perbadanan Insurans Deposit Malaysia (PIDM) sehingga had perlindungan tertentu.
Perbezaan ini sekali lagi memperlihatkan bahawa TH diwujudkan di bawah satu kerangka yang khusus dan tidak boleh dinilai menggunakan parameter yang sama seperti institusi perbankan.
Menghimpunkan kekuatan ekonomi umat
Lebih penting lagi, TH bukan sekadar mengurus simpanan individu, tetapi menghimpunkan kekuatan ekonomi umat Islam secara kolektif. Apabila jutaan pendeposit menyimpan secara konsisten, dana tersebut membentuk satu kekuatan ekonomi yang mampu dilaburkan dalam aset strategik yang memberikan pulangan jangka panjang.
Pendekatan ini bukan sahaja meningkatkan nilai simpanan pendeposit, malah memperkukuh kedudukan ekonomi umat Islam secara keseluruhannya.
Dalam tradisi pembinaan tamadun, terdapat satu hikmah yang sentiasa relevan.
Sebuah taman yang ditanam dengan pokok buah-buahan memerlukan pagar yang dibina mengikut reka bentuk tertentu. Pagar itu bukan dibina untuk memusuhi kebun di sebelah, apatah lagi menghalang orang lain menikmati hasil tanaman mereka.
Sebaliknya, pagar tersebut diwujudkan supaya pokok yang ditanam dapat membesar dengan baik, dijaga mengikut keperluannya dan akhirnya mengeluarkan hasil yang memberi manfaat kepada pemegang amanahnya.
Demikian juga halnya dengan TH. Kerangka perundangannya dibentuk bagi menjaga amanah yang dikhususkan kepada komuniti yang menjadi objektif penubuhannya. Menghormati sempadan amanah bukanlah suatu bentuk pengasingan, sebaliknya satu penghormatan terhadap tujuan asal sesuatu institusi diwujudkan.
Begitu juga dalam sebuah rumah yang mempunyai beberapa bilik dengan fungsi yang berbeza.
Menghormati mandat setiap institusi
Ada bilik yang dijadikan ruang tamu untuk menerima tetamu, ada yang menjadi dapur untuk menyediakan makanan, dan ada pula bilik khas untuk beribadah. Setiap ruang mempunyai fungsi tersendiri.
Menjadikan semua ruang mempunyai fungsi yang sama bukanlah suatu penambahbaikan. Sebaliknya, tindakan itu akan menghilangkan manfaat asal setiap ruang tersebut.
Dalam pentadbiran negara, prinsip yang sama turut terpakai. Setiap institusi diwujudkan berdasarkan mandat undang-undang tertentu, dan kekuatan sesebuah institusi bergantung pada sejauh mana mandat tersebut dihormati.
Akta Tabung Haji 1995 telah memberikan mandat yang jelas mengenai tujuan penubuhan, kumpulan sasar, kaedah pengurusan serta objektif yang ingin dicapai oleh TH. Kejelasan ini bukanlah bertujuan mengehadkan mana-mana pihak, sebaliknya memastikan amanah yang dipertanggungjawabkan dapat dilaksanakan secara fokus, tersusun dan berkesan.
Sebagaimana institusi lain diwujudkan bagi memenuhi keperluan kumpulan tertentu mengikut undang-undang masing-masing, TH juga mempunyai ruang lingkup tersendiri yang wajar dihormati oleh semua pihak.
Dalam sebuah masyarakat majmuk seperti Malaysia, kekuatan negara sebenarnya terletak pada kemampuan kita menghormati fungsi dan mandat setiap institusi yang diwujudkan oleh undang-undang. Apabila setiap institusi dibenarkan melaksanakan tanggungjawabnya mengikut objektif asal penubuhannya, masyarakat akan memperoleh manfaat yang maksimum tanpa perlu menimbulkan polemik yang tidak sepatutnya.
Perbezaan fungsi bukanlah alasan untuk dipersoalkan. Sebaliknya, ia merupakan bukti bahawa sistem pentadbiran negara dibina bagi memenuhi pelbagai keperluan rakyat secara tersusun.
Amanah yang perlu terus dipelihara
Akhirnya, TH hendaklah dilihat sebagai satu amanah nasional yang membawa aspirasi besar kepada umat Islam di Malaysia.
Amanah ini dibina atas asas kepercayaan, diperkukuh melalui tadbir urus yang baik serta dipandu oleh prinsip Syariah dan undang-undang negara.
Selagi mandat asalnya terus difahami dan dihormati, TH akan kekal menjadi salah satu institusi ekonomi Islam yang paling bernilai di negara ini.
Menghormati sempadan amanah bukan bererti memisahkan masyarakat, sebaliknya mengiktiraf bahawa setiap institusi mempunyai tujuan yang telah ditetapkan oleh undang-undang.
Apabila setiap amanah dipelihara pada tempatnya, keharmonian masyarakat, kestabilan institusi dan kemakmuran negara akan terus diperkasakan demi generasi akan datang. - DagangNews.com
