Adakah AirAsia pula perlu diselamatkan?

KUALA LUMPUR 13 Nov - Ketika kerajaan dilaporkan sedang meneliti kemungkinan memberikan sokongan kepada AirAsia, persoalan yang timbul bukan sekadar sama ada syarikat penerbangan tambang rendah itu memerlukan bantuan, tetapi sejauh mana kerajaan wajar menanggung risiko kewangannya, selepas Malaysia pernah membelanjakan berbilion ringgit untuk memulihkan Malaysia Airlines.

Menurut laporan media antarabangsa pada 13 November 2026, bekas Menteri Pengangkutan, Anthony Loke berkata, kerajaan sedang mempertimbangkan beberapa pilihan untuk membantu AirAsia tanpa menjejaskan dana awam. Beliau menjelaskan bahawa sebarang sokongan kepada syarikat swasta perlu dilaksanakan melalui pengaturan rasmi, bukannya suntikan wang kerajaan secara langsung.

Bagaimanapun, pengasas bersama dan penasihat AirAsia, Tan Sri Tony Fernandes sebelum ini menegaskan bahawa syarikat itu tidak meminta bantuan penyelamatan atau 'bailout' daripada kerajaan, walaupun mengakui mengadakan pertemuan dengan pegawai kementerian bagi membincangkan tekanan kos penerbangan dan akses kepada pembiayaan.

Perkembangan itu berlaku ketika AirAsia berdepan tekanan kewangan selepas mencatat kerugian bersih RM527.16 juta bagi suku kedua berakhir 30 Jun 2026, manakala liabiliti semasanya mencecah RM18.4 bilion pada akhir Jun. Peningkatan harga bahan api jet turut menambah cabaran kepada syarikat, sekali gus meletakkan pengurusan aliran tunai dan komitmen kewangan sebagai keutamaan.

Pada masa sama, AirAsia dilaporkan sedang berusaha mendapatkan pembiayaan sehingga AS$1 billion (RM4.20 bilion) melalui pasaran hutang antarabangsa, selain kemudahan kredit tempatan sebanyak RM700 juta. Usaha mendapatkan modal baharu itu menimbulkan persoalan sama ada pembiayaan tambahan mampu menyelesaikan tekanan kewangan semasa atau hanya memberikan ruang sementara sebelum penstrukturan perniagaan yang lebih menyeluruh diperlukan.

AirAsia penting kepada negara, tetapi siapa perlu tanggung risiko?

AirAsia memainkan peranan besar dalam industri penerbangan Malaysia dengan penguasaan kira-kira 60% pasaran domestik. Sebarang gangguan besar terhadap operasinya boleh menjejaskan keterhubungan udara, sektor pelancongan, peluang pekerjaan serta aktiviti ekonomi di destinasi yang bergantung kepada perkhidmatan penerbangan tambang rendah.

Namun, kepentingan strategik itu tidak semestinya bermakna AirAsia perlu menerima bantuan kewangan tanpa syarat. Kerajaan mempunyai tanggungjawab memastikan penumpang, pekerja dan perkhidmatan penerbangan dilindungi, tetapi perlindungan tersebut perlu dibezakan daripada usaha menyelamatkan pemegang saham atau menanggung risiko keputusan komersial sesebuah syarikat swasta.

Pengalaman Malaysia Airlines wajar dijadikan pengajaran

Malaysia pernah berdepan dilema hampir sama apabila Khazanah Nasional Berhad mengumumkan pelan pemulihan Malaysia Airlines bernilai RM6 bilion pada 2014, termasuk pengambilalihan syarikat dan penstrukturan semula operasi. Langkah itu dilaksanakan selepas syarikat penerbangan nasional berkenaan mengalami kerugian berpanjangan serta berdepan cabaran besar untuk kembali mencatat keuntungan.

Pengalaman tersebut menunjukkan bahawa suntikan modal bukan penyelesaian segera kepada masalah kewangan syarikat penerbangan. Pemulihan memerlukan perubahan operasi, penyusunan semula rangkaian penerbangan, kawalan kos dan strategi perniagaan yang mampu menjana keuntungan secara berterusan. Namun, terdapat perbezaan penting kerana Malaysia Airlines dimiliki melalui Khazanah, manakala AirAsia merupakan pengendali swasta yang risiko komersialnya turut menjadi tanggungjawab pemegang saham dan pemberi pinjaman.

Model tambang rendah AirAsia perlu dinilai semula

Model penerbangan tambang rendah AirAsia terbukti berjaya memperluas akses perjalanan udara kepada rakyat Malaysia dan penumpang serantau. Bagaimanapun, kejayaan menarik jumlah penumpang yang tinggi tidak semestinya menjamin keuntungan apabila kos bahan api, penyelenggaraan pesawat, pembiayaan dan operasi meningkat lebih pantas daripada hasil.

AirAsia perlu menilai semula daya maju model perniagaannya dengan memberikan tumpuan kepada keuntungan setiap laluan, kecekapan penggunaan pesawat serta kemampuan menampung komitmen pajakan dan hutang. Pengembangan rangkaian penerbangan juga perlu disokong oleh permintaan dan pulangan komersial yang munasabah, bukannya semata-mata usaha meningkatkan kapasiti atau penguasaan pasaran.

Satu lagi aspek yang wajar diberikan perhatian ialah strategi lindung nilai atau 'hedging' bahan api jet bagi mengurangkan pendedahan kepada turun naik harga. Walaupun pendekatan tersebut tidak menjamin keuntungan dan boleh mendatangkan kerugian apabila harga bahan api menurun, pengurusan risiko yang lebih berdisiplin dapat membantu AirAsia merancang kos operasi dengan lebih teratur, khususnya ketika pasaran tenaga tidak menentu.

Penganalisis penerbangan bebas, Gerry Soejatman sebelum ini berpandangan bahawa usaha mendapatkan pembiayaan komersial akan menjadi semakin sukar tanpa pelan perniagaan yang meyakinkan untuk mengembalikan aliran tunai positif. Pandangan itu menggariskan cabaran utama AirAsia, iaitu keperluan membuktikan bahawa pembiayaan baharu dapat menyokong pemulihan operasi dan bukannya sekadar menampung komitmen kewangan sedia ada.

Kerajaan perlu tegas terhadap tadbir urus dan syarat bantuan

Sekiranya kerajaan akhirnya memutuskan untuk memberikan sokongan kewangan kepada AirAsia, bantuan tersebut perlu disertai syarat yang ketat dan telus. Antaranya termasuk pelan pemulihan dengan sasaran keuntungan dan aliran tunai yang boleh diukur, jadual penstrukturan liabiliti serta mekanisme pemantauan bebas bagi memastikan setiap bentuk sokongan digunakan untuk memperkukuh kedudukan kewangan syarikat.

Sebarang jaminan pinjaman atau kemudahan pembiayaan yang melibatkan kerajaan juga perlu mempunyai tempoh, had pendedahan kewangan dan langkah perlindungan terhadap risiko kegagalan pembayaran. Jika dana awam terlibat, kerajaan perlu memastikan pemegang saham dan pemberi pinjaman sedia ada turut menanggung sebahagian risiko, supaya keuntungan tidak hanya dinikmati pihak swasta sedangkan kerugian akhirnya dipindahkan kepada pembayar cukai.

Pada peringkat syarikat pula, lembaga pengarah dan pengurusan tertinggi AirAsia perlu memperkukuh pengawasan terhadap kecairan, hutang, komitmen pajakan pesawat serta risiko bahan api dan mata wang asing. Keputusan pengembangan perniagaan seharusnya dibuat berdasarkan kemampuan kewangan sebenar, dengan penekanan terhadap keuntungan dan aliran tunai, bukan sekadar pertumbuhan jumlah penumpang.

Bagaimanapun, tekanan kewangan yang dihadapi AirAsia tidak boleh secara automatik dianggap berpunca daripada kelemahan tadbir urus tanpa bukti yang jelas. Keadaan semasa sebaliknya perlu menjadi asas untuk menilai keberkesanan pengurusan risiko, ketahanan struktur pembiayaan dan kemampuan syarikat menghadapi kejutan pasaran yang semakin sukar diramal.

Bantuan kerajaan tidak boleh menggantikan pembaharuan perniagaan

Dalam jangka panjang, AirAsia perlu membuktikan bahawa model tambang rendahnya masih mampu menawarkan harga berpatutan sambil menjana keuntungan yang mencukupi untuk menampung kos operasi dan pembiayaan. Ini memerlukan keseimbangan antara pertumbuhan penumpang, produktiviti pesawat, pengurusan hasil serta disiplin kewangan supaya syarikat tidak terus terdedah kepada tekanan yang sama setiap kali harga bahan api atau kos pinjaman meningkat.

Sekiranya sokongan kerajaan diperlukan bagi memastikan kesinambungan operasi, bantuan itu seharusnya bersifat sementara dan mempunyai sasaran pemulihan yang jelas. Keutamaan perlu diberikan kepada usaha memperkukuh perniagaan teras, mengurangkan beban kewangan dan memastikan syarikat akhirnya mampu mendapatkan pembiayaan serta bersaing berdasarkan kekuatan komersialnya sendiri.

Masa depan AirAsia tidak boleh ditentukan oleh bantuan semata-mata

Isu AirAsia akhirnya menjadi ujian kepada kerajaan dalam mengimbangi kepentingan ekonomi negara dengan tanggungjawab melindungi dana awam. Pengalaman penyelamatan Malaysia Airlines membuktikan bahawa pemulihan syarikat penerbangan memerlukan komitmen kewangan dan perubahan operasi yang besar, tetapi tidak semestinya menghasilkan kejayaan dalam tempoh singkat. AirAsia perlu membuktikan kemampuan untuk kembali mencatat keuntungan secara berterusan, manakala kerajaan mesti memastikan sebarang sokongan tidak mewujudkan kebergantungan yang akhirnya ditanggung pembayar cukai.- DagangNews.com